kritiken hemeroteka

7.730 kritika

Azken kritikak

« | »

Gertaerei begira / Juan Luis Zabala / Elkar, 1988

Filme laburren bilduma etxean ikusteko modua Josu Landa / Egin, 1988-04-12

Zerbaitek defini badezake Juan Luis Zabalaren orain arteko trajektoria, estilo bilaketa da horixe. Estilo aldetik oso liburu desberdinak kaleratu ditu orain arte, eta azkeneko hirugarren hau ere sorpresiboa izan da. Zenbait konstante badira, halere, Zabalaren narratiban baino pertsonaien edo lekuen izenetara mugatzen direla esan genezake. Estilo aldetik, berriz diogu, berrizale dugu Juan Luis, eta hori, hastapenetan dagoen idazle batengan, eskertzekoa da benetan.

Gertaerei begira ipuin-bilduma honetan, esperimentatzen duen estiloak zinema eta komiki mundutik hartutakoa dirudi, eta egileak berak telegrafiatzen dizkigu aukera horren giltzarriak: zinema gidoi luzeska bat dago (Gabrielen pelikula) ipuinekin batera, eta gainera berton kontatzen zaigunak aurreko ipuin baten argumentu berean du abiapuntua, beste ipuietako elemenduez osatuta.

Esan daiteke, beraz, narratzailearen ikuspegia guztiz bisuala dela, baina horrezaz gain, erreferentzia gisa hautatu duen zinema-mota ere oso zeahatza da: surrealismo zinematografikoaren jaiotzaz ondoko tradizioan sustraiak dituela esan liteke eta beraz gertaeren haria gehienetan aski irrazionala eta ulerkaitza suertatzen da, pertsonaiek ageriko arrazoi handirik gabe ezusteko portaerak dituzte, eta askotan eszenarioek eta giroek berek hartzen dute garrantzia, sentimendu eta gogoetarako lerro askorik utzi gabe. Zinemaren iturria zenbait errekurtsotan batzutan topikoa bihurtzen da ordea (hondartzaren ondoko amaierak, txofer izateko obsesioa, norberak magnetofoian gauzak grabatzea, e.a.). Zineman gehiegi erabilitako elemendu horien agertzeak askotan ilundu egiten du narrazioen tonu erakargarri eta trinkoa.

Ipuin bakarra ikusiko genuke logika surrealista horretatik kanpora “Erritmoa”, eta liburuaren osotasunari gehien eskapatzen zaiona bada ere, ipuin solte bezala helduena da gure ustez. Orohar, liburuan zehar ipuin batzu besterekin erlazionatuta ageri dira, eta elkarrekiko lotura eta barne-koherentzia hori da batik bat irakurlea harrapatu eta seduzitzen duena (guri behintzat hala gertatu zaigu). Seguru aski, ipuinok bakoitza bere aldetik hartuz gero interesean dezente galduko lukete, baina liburuaren osotasunean besterik da.

Ipuin-bilduma honek eragindako sorpresa harago joan zaigu Juan Luis Zabalaren orain arteko beste bi liburuak kontutan hartuta. Aurreko liburuekiko zenbait lotura formal eta ia enblematikoz aparte, mundu berri bat esperimentatu du Zabalak. Zigarrokin ziztrin baten azken keak estreinaldiko nobelan, heriotzetik gertu dagoen agure baten psikologian barneratzeko saioa egin zuen egileak, baina nobela hartan faltan zegoena Gertaerei be gira honetan aurkitu uste izan dugu: malgutasun eta estruktura narratiboa. Abiarazi berri duen estilo narratibo honi hasierako nobelako “traszendentzia”ausartaren elemenduak txertatuz gero iritsi daiteke gure eritziz estilo-fusio interesgarririk oso. Baina hori ez dugu geuk erabakitzerik, liburuak ez dira alanbikeak eta ezta literatoak alkimista hutsak ere. Bi liburu, on hauen artean, batez ere ariketa modura ulertu genituen monologoez osatutako “Ahazturaren artxipielagoa” argitaratu zuen Juan Luisek, baina liburu hori, aurrera begira, erre beharreko etapa bezala ikusi nahi dugu, parentesi huts moduan hartuta.

Ongi pasatuko du irakurleak Gertaerei begira liburua irakurtzen, aise irakurtzen baita, filme laburren lehiaketa bateko ekitaldia etxean ikusiko balu bezala.

Azken kritikak

Isiltasunaz hunatago
Jose Angel Irigaray

Mikel Asurmendi

Bidaia (h)ariketak
Oihane Zuberoa Garmendia Glaria

Igor Estankona

Lilurabera
Yurre Ugarte

Aiora Sampedro

Euskal literatura itzuliaren egiturak eta islak 1975-2015
Miren Ibarluzea

Javier Rojo

Erbesteko gutunak Victor Hugori
Louise Michel

Irati Majuelo

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Hasier Rekondo

Panpina
Erika Olaizola

Javier Rojo

Etxeko urak
Leire Bilbao

Nuria Cano

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

Ibai Atutxa Ordeñana

Abaro
Itxaro Borda

Aiora Sampedro

Odolik gabe
Alessandro Baricco

Nagore Fernandez

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Javier Rojo

Naparra, kasu irekia
Jon Alonso

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Hedabideak