kritiken hemeroteka

7.243 kritika

Azken kritikak

« | »

Gertaerei begira / Juan Luis Zabala / Elkar, 1988

Filme laburren bilduma etxean ikusteko modua Josu Landa / Egin, 1988-04-12

Zerbaitek defini badezake Juan Luis Zabalaren orain arteko trajektoria, estilo bilaketa da horixe. Estilo aldetik oso liburu desberdinak kaleratu ditu orain arte, eta azkeneko hirugarren hau ere sorpresiboa izan da. Zenbait konstante badira, halere, Zabalaren narratiban baino pertsonaien edo lekuen izenetara mugatzen direla esan genezake. Estilo aldetik, berriz diogu, berrizale dugu Juan Luis, eta hori, hastapenetan dagoen idazle batengan, eskertzekoa da benetan.

Gertaerei begira ipuin-bilduma honetan, esperimentatzen duen estiloak zinema eta komiki mundutik hartutakoa dirudi, eta egileak berak telegrafiatzen dizkigu aukera horren giltzarriak: zinema gidoi luzeska bat dago (Gabrielen pelikula) ipuinekin batera, eta gainera berton kontatzen zaigunak aurreko ipuin baten argumentu berean du abiapuntua, beste ipuietako elemenduez osatuta.

Esan daiteke, beraz, narratzailearen ikuspegia guztiz bisuala dela, baina horrezaz gain, erreferentzia gisa hautatu duen zinema-mota ere oso zeahatza da: surrealismo zinematografikoaren jaiotzaz ondoko tradizioan sustraiak dituela esan liteke eta beraz gertaeren haria gehienetan aski irrazionala eta ulerkaitza suertatzen da, pertsonaiek ageriko arrazoi handirik gabe ezusteko portaerak dituzte, eta askotan eszenarioek eta giroek berek hartzen dute garrantzia, sentimendu eta gogoetarako lerro askorik utzi gabe. Zinemaren iturria zenbait errekurtsotan batzutan topikoa bihurtzen da ordea (hondartzaren ondoko amaierak, txofer izateko obsesioa, norberak magnetofoian gauzak grabatzea, e.a.). Zineman gehiegi erabilitako elemendu horien agertzeak askotan ilundu egiten du narrazioen tonu erakargarri eta trinkoa.

Ipuin bakarra ikusiko genuke logika surrealista horretatik kanpora “Erritmoa”, eta liburuaren osotasunari gehien eskapatzen zaiona bada ere, ipuin solte bezala helduena da gure ustez. Orohar, liburuan zehar ipuin batzu besterekin erlazionatuta ageri dira, eta elkarrekiko lotura eta barne-koherentzia hori da batik bat irakurlea harrapatu eta seduzitzen duena (guri behintzat hala gertatu zaigu). Seguru aski, ipuinok bakoitza bere aldetik hartuz gero interesean dezente galduko lukete, baina liburuaren osotasunean besterik da.

Ipuin-bilduma honek eragindako sorpresa harago joan zaigu Juan Luis Zabalaren orain arteko beste bi liburuak kontutan hartuta. Aurreko liburuekiko zenbait lotura formal eta ia enblematikoz aparte, mundu berri bat esperimentatu du Zabalak. Zigarrokin ziztrin baten azken keak estreinaldiko nobelan, heriotzetik gertu dagoen agure baten psikologian barneratzeko saioa egin zuen egileak, baina nobela hartan faltan zegoena Gertaerei be gira honetan aurkitu uste izan dugu: malgutasun eta estruktura narratiboa. Abiarazi berri duen estilo narratibo honi hasierako nobelako “traszendentzia”ausartaren elemenduak txertatuz gero iritsi daiteke gure eritziz estilo-fusio interesgarririk oso. Baina hori ez dugu geuk erabakitzerik, liburuak ez dira alanbikeak eta ezta literatoak alkimista hutsak ere. Bi liburu, on hauen artean, batez ere ariketa modura ulertu genituen monologoez osatutako “Ahazturaren artxipielagoa” argitaratu zuen Juan Luisek, baina liburu hori, aurrera begira, erre beharreko etapa bezala ikusi nahi dugu, parentesi huts moduan hartuta.

Ongi pasatuko du irakurleak Gertaerei begira liburua irakurtzen, aise irakurtzen baita, filme laburren lehiaketa bateko ekitaldia etxean ikusiko balu bezala.

Azken kritikak

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Aiora Sampedro

Katigatu ninduzun librea nintzena
Laura Uruburu

Joannes Jauregi

Ezagutzaren matazak
Emagin

Ibai Atutxa Ordeñana

Ez erran deus
Jon Arretxe

Estibalitz Ezkerra

Poesia kaiera
Idea Vilariño

Igor Estankona

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Javier Rojo

Poesia kaiera
Cesare Pavese

Igor Estankona

Iraumen
Alexander Martinez Iturria

Peru Iparragirre

Amek ez dute
Katixa Agirre

Javier Rojo

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Mikel Asurmendi

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Goizalde Landabaso

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Aiora Sampedro

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Joannes Jauregi

Leuropa
Pablo Sastre

Aritz Galarraga

Artxiboa

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Hedabideak