kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Bakarmortuko kronikak / Mikel Antza / Ataramiñe, 2011

Hiztegia berritu beharrez Mikel Asurmendi / Berria, 2012-07-08

Bakarmortuko kronikak Mikel Antza presoaren liburua da. 2004ko urritik 2005eko ekainaren bitartean idatzia. Atea bota ondorengoak ataleko hitzak hainbat paper txataletan zirriborratu zituen —Marixol emaztearekin eta semearekin batera atxilotu zuteneko uneak—. Moulins, Naoned eta Seysses-eko kartzelakoak, Lyongo ospitalekoak eta Oihaneko kronikak atala hiru kaieretan idatzi zituen duela zazpi urte. Idatzi nahi ez nituenak da liburuaren azpititulua.

Idazle izan gabe, nekez idatziko luke preso dagoen inork tamainako lekukotasunik. Antzak isolamendu erabatekoa jasan zuen, tortura psikologikoa, bakartasuna, baita hainbat gose grebaren ondoriozko suntsipena ere.

Idazleak bizitakoa narratzea erabaki du, baita imajinazioak eskaintzen dion zoria bertsotan paratzea ere. Ezintasunen eta mendekotasunen espazioan, emaztea eta semea bihotzean, herria gogoan, kantu ezagunak buruz ikasteak laguntzen du bizitzen presoa. Euskal gudaritzat dauka bere burua, Eusko Gudariak abesten du sarritan protesta gisa. DPS siglapeko presoa da: Détenue Particulièrement Signalé (DPS). Antzak DSB siglen errana hobetsi du ordea: Deserriratu, Sakabanatu eta Bakartutako presoa. Halaber, DSBri aitzi egiteko antidotoa du HKM: Herria, Kolektiboa eta Maitasuna.

Espetxeetako hiztegiaren berri ekarri du. Hitza du makulu. Bakarmortua Antzarena da. Kartzela, labirintoaren labirintoa izaki, berau deskribatzeko hitza dugu Bakarmortua. Hiztegikoak dira hauek ere: Behatxuloa —Sonia Gonzalez idazleari hartutako mailegua— edo bere esperientziako Guantamoulins; Guantanamo gogoan. Herrimina eta maitemina hitz arruntak dira preso dagoenaren hiztegian.

Sistema du afruntu Antzak. Gertu dago sistema ankerrari aurre egiteko, medikuen edota kartzelarien jukutriak tarteko. Gartsu egiten die buru, euren zeregina ez dela neutrala adierazten die. Bestera agertu nahi badute ere, kartzela-sistema ankerraren uhalak mugitzen dituzten funtzionarioak direla sutsuki adierazi ere.

Mikel Antza ez da bakarrik sentitzen. 700 errepresaliatuekin dago, EPPK kolektiboa barne, baita sasian daudenak ere, eta herri bat: “Gure Herriaren askatasuna ametsa gauzatzeko grinaz. Baldar askotan, bihotz zabal beti. Herriarenak garelako, Herriarenak egin gaituztelako eta Herriarentzat garelako” dio.

Eta segi nezake. Baina neroni ere baldar idazteko unea heldu zait, liburuak bihozmina eragin badit arren, baita herrimina sakonarazi ere. Kirrinka egiten didaten hitzak jalgi baitzaizkit gogora. Bergizarteratzea, kasu. Hitz madarikatua iraganean. Euskal presoek ez baitzioten gizartean egoteari laga inoiz. Presoa ez ei zen gizartetik at, ez zeukan zertan bergizarteratzerik. Kartzela ez dela balekoa presoa bergizarteratzeko dio egileak orain.

Mikel presondegira iritsi zenean, zein neurritan iritsi zen gizartetik? Ez ote zen, naski, beste bakarmortu-tik heldu? Sistematik at zebilen, baita sistema suerte baten arabera funtzionatu ere, pentsu dut. Zein neurritan ez ote dute sistema biek elkar elikatu? Legea ezartzen duen sistemak eta legearen aurka dihardutenen sistemak. Eusko Gudariak kantuaren (h)arieran: ba al dago erkatzerik 2000. urte inguruan armak eskuetan ibilitakoak eta iragan mendeko gerrako frontean jardun zutenak? Noiz berrituko dugu gure hiztegia? Gudari edota damu hitzak, berbarako.

ETA bainoago ATE hobetsi beharra zegoen, akaso. Hots, Askatasuna lehenetsi Euskadi hobetzeko. Ataramiñez diot, maitasun osoz erran ere.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak