kritiken hemeroteka

7.802 kritika

Azken kritikak

« | »

Zentauro-hankak / Jon Gerediaga / Pamiela, 2012

Amodioaren ospakizuna Leire Lopez Ziluaga / Berria, 2012-03-04

Sei atalez osatutako Astiro poeman bi aldiz aipatzen zaizkigu Maitasun eta Herio. Aurrenekoan, “astiro / eta oharkabean / hitz handiak ahaztu ditugu: (Maitasun eta Herio)” esaten zaigu; bigarrenean, “Eta azkenean / basoan ez / nire buruan agertu dira / hitz handiak: / Maitasun. Herio”. Hain zuzen ere, ni poetikoak eta bere bikoteak poeman ahaztu eta ni lirikoaren buruan berriz agertuko diren hitz horiek zeharkatzen dute Jon Gerediagaren azkeneko poema liburua. Bi ataletan banatuta dago Zentauro-hankak, eta Holderlinen aipu banak zabaltzen ditu —liburuko poemetan, bereziki lehenengoetan, bada poeta alemaniarraren intentsitaterik—. Hain zuzen, zentauroaren ikuspegitik idatzita daude zenbait poema, ni poetikoaren izaera hibridoa adieraziz: apatxak lurrean sartuak ditu, baina zerura begiratzen du. Lurtarra da, hilkorra, baina ”izarren hautsa besarkatzen” saiatzen da bikotearekin batera.

Maitasunak herioak baino leku handiagoa hartzen du poema liburuan, bereziki lehen atalean. Bederatzi poemaz osatuta dago lehen atal hori. Poema luzeak dira gehienak, puntuazio marka oso gutxirekin, eta hitzen eta egituren errepikapena sarri erabiltzen du. Erritmo bizi-bizia dute poemek, ni poetikoaren maitasunaren tamaina adierazten laguntzen duena. Aurreneko poeman, ni poetikoa zu bati zuzentzen zaio bikote harreman baten hasieran, eta amodioaren ospakizunaren kutsu hori dute lehen atala osatzen duten poemek (“eta orain badakit denboratik kanpo gaudela / eta mundua salbatzen dugula / elkar maitatzean”). Maitasuna goren mailan dagoen unea, heriotzari ere aurre egin diezaiokeen maitasuna ageri zaigu lehen atalean, bizirik egotea handi egiten duen maitasuna (“bizirik gaude orain / eta une oro da mirari”). Bikotea eta bizi duten maitasuna mito bihurtzeko saioa ere suma daiteke; zentauroaren beraren irudiak laguntzen du, eta lerro batean ere esaten zaigu: “zure handitasunari gorazarre egiteko / mito sortzaile bat behar zenuen beharbada”. Lehen ataleko poemetan bada iluntasunik; esaterako, Errefuxiatua eta Barkamena I poemetan. Baina iluntasun hori maitasunaren argitasunerako pausoa da.

Bigarren atalean lasaiagoa iruditu zait tonua, egitura aldetik zenbait poemak lehenengo atalarekin lotura handia duten arren. Hemen ere, maitasuna da “arriskua saihesteko bide”; bikoteak ematen duen maitasuna, hain zuzen: “hartu zure eskuan gutxienez beste esku bat”, baina harreman luzeago bat bizi du niak. Astiro (Heriotza alaiak. Tangoa sei urratsetan) da liburuko poemarik luzeena, eta sei ataletan banatuta dago. Niak eta zuak egiten duten bidaia txikia kontatzen digu, eta konpartitzen den bizitzaren metafora gisa funtziona dezake. Hemen ez da nabari lehenagoko poemen sukarra. Bestelako maitasuna nabari da orain, denborak ematen duena, lurtarragoa, eta ez dakit horregatik den ala ez, baina ni poetikoak argiago adierazten du heriotzari dion beldurra, eta badirudi une batean maitasunaren gainetik egiteko ere gai dela heriotza. Baina bikotearen maitasunak eta naturak buelta ematen laguntzen diote. Hala ere, heriotzak lehen atalean baino indar handiagoa duela iruditu zait, egonkortasunak heriotza presenteago egiten duela —Hilkor poemak zerbait aurreratzen duela esango nuke—.

Gerediagak ondo adierazi du maitasunaren eta heriotzaren arteko tentsioa liburuan. Ez da erraza maitasunezko poema liburu on bat egitea, gehiegi irakurri ditugu, errazegia da auzo-lotsaren esparrura hurbiltzea. Baina Gerediagaren liburuak maila ona ematen duela uste dut, intentsitatea transmititzen duela, erritmoak ondo lantzen dituela.

Azken kritikak

Familiaren lexikoa
Natalia Ginzburg

Irati Majuelo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Paloma Rodriguez-Miñambres

Jende likidoa
Nerea Arrien

Nagore Fernandez

Ni eta Gu. Zazpigarren uhina
Pako Aristi

Aiora Sampedro

Isiltasunaren ildoetan
Amaia Iturbide

Igor Estankona

Olivetti
Aitziber Etxeberria

Iban Lantxo

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Jose Luis Padron

Ni eta Gu. Zazpigarren uhina
Pako Aristi

Igor Estankona

Esaten dugun argia
Karlos Linazasoro

Irati Majuelo

Nirliit
Juliana Leveille-Trudel

Jon Martin-Etxebeste

Lagun izoztua
Joseba Sarrionandia

Mikel Asurmendi

Neskamearen ipuina
Margaret Atwood

Amaia Alvarez Uria

Lazunak azkazaletan
Oihana Arana

Aiora Sampedro

Herriak ez du barkatuko
Irati Goikoetxea

Ibon Egaña

Artxiboa

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Hedabideak