kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Bizien gaubeilan / Txiliku - Jesus Mari Olaizola / Elkar, 2011

Pasadizoak eta paperekoak Iratxe Esnaola / Berria, 2011-10-23

Pasadizo hitzak, aurreneko entzunaldian, garai bateko hizketa modua dakarkit gogora. Zehazkiago, Pernando Amezketarraren eskutik jaso nituen lezio landa giroan kokatu ez gutxitan sakonak. Jesus Mari Olaizola Txiliku-k (Zarautz, 1951) azpititulu horixe ipini die bilduma honetan bildutako kontakizun laburroi, pasadizoak. Baina bilduman baserri giroan kokaturikoek lekua baldin badute ere, oraingo istorioak dira batez ere nagusi. Gaur eguneko kontuak. Kalean, hirian, errepidean, atzerrian jazotako istorioak. Gure belaunaldikook (nire ingurukook?) pasadizo hitza ezagutu arren, pasadizoak kontatu baino, gauzak kontatzen dizkiogu elkarri. Finean, noski, izenak izen, kontatzearen ariketa betikoa eta berbera da. Autoreak berak adierazi zuen bere nahia zela ipuinok, behin irakurriak izan ostean, lagun artean kontatu eta zabal zitezela, ahozko bilakatuz idatzizkoa. Ez da helburu makala. Idatzitakoa ahoz ahokora pasatzea lortzea ez baita erraza. Ez da beti gertatzen paperekotik pasadizorako saltoa, eta ez zertan irakurritakoak kalitate eskasekoak direlako, baizik testu batzuen izatea ahozkoa baino paperezkoagoa dela iruditzen zaidalako.

Gauzak horrela, bi familiatan banatuko nituzke bertan leitutakoak. Batetik, entzungarri bihur daitezkeen narrazioak, eta, bestetik, papererako egokiagoak. Biak ere inguruko gertakizunetatik hartuak eta gero edertuak, puztuak edo bestelakotuak dirudite. Narratzaileak, lehenengo pertsona baliatuz, zera esango digu: entzundakoa, edo ezagun baten ezagunari entzundakoa dakarkigula. Hain gertukoa izan nahi du, etxekoei ere zuzentzen zaiela inoiz (Txakurra deiturikoan, argibideak ematen dizkie etxekoei). Beharbada ez dugu sinesten hala gertatu zenik, ezta berari jazo zitzaionik, baina entzun nahi ditugu, kontalariaren graziak hartara eramanda. Horretan asmatu baitu. Badira samurtasuna, ironia eta umorea ukitu duten kontaketak. Absurdorako joerak irribarreak atera dizkit. Bada aukera gogoetarako (gauzen izaera aldakorraz, esatera). Bada orain arte eredutzat izan diren fikziozko pertsonaien kritika ere (printzesa tuntuna). Liburuko gauza onenetakoa baserri eta landa giroko erretratuak dira. Amona kontari jarri zaigun orduko, hurbilekoaren indarrak zipriztindu gaitu, eta orduan bai hartu indarra pasadizoak. Eta Txilikutarrak ere agertu! Autorearen beraren familia edo narratzailearen trikimailua? Kezkak ez dit loa galarazi. Pasadizoa kontatzen digunari egia eske hastea bezain grazi gutxikoa litzateke.

Bigarrenez, pasadizo baino narrazio eite handiagoa duten kontakizunak bereiziko nituzke, pasadizo gisa konta daitezkeenak, noski, baina irakurtzeko egokiago, atsegingarriago direlako irudipenaz. Esaldi laburrak eta elkarrizketak txertatuagatik ere, prosa tipografikoki moztuagatik ere eta erritmoa bizkortu, paperezko. Eta ez horregatik kaskarrago. Ederki emandakoak batzuk (Errun ezin zuen oilanda). Giro sortzaile onak beste batzuk, baina garapen faltan ipuin on baten promesa utzi dutenak atzean ((In) Felis Catus). Azken horiek berrartu eta besteen mailara jartzea luke eskakizun irakurleak. Besteen maila orokorra txukuna baita, elkarrizketak txertatzeko duen abilezia eta idazteko zehaztasun, gardentasun eta korapilorik gabeaz. Pasadizo horiek egilea hasieran baino gehiago ezagutzen duzulako sentipena uzten dutelakoan nago, narratzailea eta idazlea artez nahasten dizkiguten okasioetan gertatu bezala. Gozatu dut idatzitakoekin, eta ahozkora pasatuko ote ditudan ardura handirik gabe, gainera, daudenean ere, atsegingarri daude eta.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak