kritiken hemeroteka

7.539 kritika

Azken kritikak

« | »

Estatu etnozidaren kontra / Joxe Manuel Odriozola / Elkar, 2011

Galderez beteriko orgak Bixente Serrano Izko / Berria, 2011-10-02

Genero literario bat dugu saiakera, burura ekartzen didan irudia orga batena dena, galderez beteriko orgarena alegia: dela saiakeragileak bere buruari eginiko galderak, dela irakurleari saldu nahi dizkionak, edo biak batera. Badago, edonola ere, bertze saiakera mota bat —txarra ez duena zertan izan, badaezpada ere diot—, erantzunez beterikoa, edo erantzun biribil bakarrekoa. Eta agerian itaun egiten duenean ere, galdera erretorikoak baizik ez dira. Baina saiakera mota horrek ere, ezinbertzez, galdera mordo bat sorraraziko dio irakurle abisatuari, ez bada beronek aldez aurretik nahi dituen erantzunak kausitzen dituelako, gogoko duen ordena eta hierarkian antolatuak.

Bigarren mota honetakoak izan ohi dira Joxe Manuel Odriozolak aspaldin eskaintzen dizkigun saiakerak. Horrela ere azkenekoa, gaur hizpide dudana: aldez aurretiko balizko hipotesia —barka erredundantzia— bere buruan tesi bihurtuz gero bakarrik papereraturik. Tesia, funtsezko ideia: estatu etnozidaren erantzukizun erabakigarria hizkuntza gehienen galbidean. Horretarako, logiko denez, hizkuntzak eta herri-izaerak, etniak, elkarri lotu behar, glotozidioak edo glotofagiak etnozidioekin lotuko baditu.

Lehenagoko saiakerek euskara izan zuten aztergai, eta horietan harilkatu ideiek eta planteamenduek nabarmen uzten zuten beti atzetik teorizazio orokorrago bat zegoela, ez bakarrik euskarari buruzkoa, baita hizkuntzei buruzkoa ere, hizkuntza giza-fenomeno gisa harturik, filosofiko eta antropologikoki ikusirik. Horixe da azken lan honetan landu diguna: zer den hizkuntz fenomenoa bere unibertsaltasunean, nola zertzen den hizkuntza herri desberdinetan, zer den edo ez den hizkuntza bat herri bakoitzarentzat, zer galtzen den hizkuntza bat galtzen denean, galera horretan eragin/ten duten faktoreak, galerak ekidin ahal izateko gutxienezko baldintzak eta beharrak… Mundu zabaleko kultura eta hizkuntzetan barna eramaten du bidaide Odriozolak irakurlea, etxeko eta mundu zabaleko gidarien eskutik, etnologo, antropologo, soziolinguista, idazle, filosofo nola politikarien eskutik. Helburu, noski, euskararen bilakaera historikoa, gaurko egoera eta etorkizuneko arrisku eta bideak mahaigaineratzea izan du. Ohiturik gaituen idazkera jaso, dotore eta orobat adierazkorrean garaturiko lana.

Tesi saiakera da, itaun egiten duenean erretorikoki delarik. Baina batere erretoriko ez den bertze galdera anitz ere sortzen duena irakurleengan. Hemen nauzuen honengan galdera asko piztu du.

Adibidez, hainbat kontzepturen erabileraz: etnia terminoa, etniko izenondoa zein etno osagai daramaten hitz konposatuez; kolono eta etorkin kontzeptuen identifikazioaz; glotozidio eta glotofagia ez ote ditugun nahasten… Adibidez, tresna eta lorpen partzialen gutxiespenaz: euskara hezkuntz hizkuntza gisa lortu izanaz, literaturgintzaren indar-eraginaz… Adibidez, elebitasun sozialaren barneko contradictio in terminis horren ulerkerak zein elebakartasunera eramanen ote gaituen… Adibidez, euskara berreskuratzeko plan eta ikerketa guztien alferrikakotasunaz hizkuntza eta nazio izaera estu-estu lotu ezean. Adibidez, hizkuntzaren galeratik nazio burujabetasunaren galerarako sekuentzia-katea lege historikotzat jo beharraz. Adibidez, katarsi terapia, egoki jotzen duena pertsona batzuen tratamendu gisa hainbat eta hainbat psikologok, esleigarri ote den, arrisku larririk gabe, gizarte oso baten eremura… Adibidez, adibidez…

Baiki eta eiki, tesi saiakerak ere galderez beteriko orgen antzekoak dira, beharrik.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Ai ama!
Arantxa Iturbe

Aritz Galarraga

Mesfidatu hitzez
Jon Arretxe

Javier Rojo

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Aiora Sampedro

Kutsaldian
Paolo Giordano

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak