kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Bilbao-New York-Bilbao / Kirmen Uribe / Elkar, 2008

Idaztankerak, pentsakerak Iratxe Retolaza / Berria, 2009-11-01

Zutabeotan tradizioaren, kanonaren eta eredu literarioen inguruan ari ginela heldu zen Bilbao-New York-Bilbao nobelak jasotako sariaren albistea. Diotenez, kanon berri baten eredu. Ezustekoa hartu nuen. Ezusteko hori areagotu egin zen euskal literaturaren esparruko hainbat kideren ahotik antzeko adierazpenak entzundakoan: “Poztekoa da euskal nobela/idazle bat saritzea”. Ezustekoa kezka bihurtu zen. Poztekoa al da euskarazko liburu bat saritzea, edozein izanik haren ekarpena?

Kezkatzen nau euskal kritikagintzak diskurtso kritiko propioa sortzeko duen ahuleziak, eta kanpoko instituzio eta eragile literarioek euskal liburuen gaineko diskurtsoak sortzeko duten indarrak. Badakit kulturen arteko hartu-emana ezinbestekoa dela, baina euskal literaturan harreman hori desorekatua dela iruditzen zait, eta desoreka hori handituz doala.

Kezkatzen nau Bilbao-New York-Bilbao nobelan irudikatzen den pentsamoldeak eta mundu ikuskerak, haren ikuspegi onberak eta globalizatzaileak.

Batetik, zoriaren aldeko hautua egin da nobelan, eta pertsonaiek ez dute harturiko hautuen aurrean erantzukizunik agertzen. Badirudi testuinguruak bultzatu egiten dituela pertsonaiak, eta bihotza dela horretarako akuilu nagusi. Baina bihotza onberatasunari baino ez zaio lotzen, ez dago kontraesanik edota maleziarik, eta are gutxiago gorrotorik, inbidiarik edo halakorik. Onberatasuna da pertsonaia guztien ezaugarri nagusia, eta nobela osoa estaltzen duen onberatasun horretan zail egiten zait distantzia ironikorik antzematea. Autobiografiaren kutsua hartu diot, idazlearen ohar koadernoaren traza, edota euskaldun onaren tratatuaren itxura.

Bestetik, mundu ikuskera globalizatzaile eta tradizionala da nagusi: familiaren instituzio tradizionalari oso lotua (aitatasunez aitatasun kontatua), geografia politikoak berdintzen dituena (ez da hierarkiarik herri eta herritarren artean, ez botere-harremanik), nazioartean ezagun egin diren artista euskaldunen eskutik egiten du bidea pertsonaia idazleak (nolabait, kulturaren nazioartekotze horren aldarria eginez).

Kezkatzen nau, bide horretatik, Bilbao-New York-Bilbao nobelan irudikatzen den euskal kulturaren eta jendartearen irudiak: heldugabea, txikia, onbera eta xaloa. Ezbairik gabe, kanpo begirada batek egoki jasoko duena, kultura bitxi eta berexi bezala irudikatua den neurrian, exotiko. Susmoa dut irudi horren mesederako idatzi ohi direla hainbat lan literario (oharkabean bada ere), eta ez kulturak bizi gaitzan, edo kulturak egin gaitzan.

Kezkatzen nau Bilbao-New York-Bilbao kultur eredu bihurtzeak.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak