kritiken hemeroteka

7.393 kritika

Azken kritikak

« | »

Izatearen arintasun jasanezina / Milan Kundera (Karlos Cid) / Alberdania-Elkar, 2009

Txundidura Bixente Serrano Izko / Berria, 2009-09-13

Narraziogile orojakilearen gutxiespen halako bat modan dagoeneko aroan, argi izan du Milan Kunderak eleberrigile guztiak orojakile direla: “Ergela litzateke irakurleari sinestarazten saiatzea bere pertsonaiak benetan bizi izan zirela. Ez ziren amaren gorputzetik jaio”, “metafora batetik” baizik. Hots, bertzelako plantak eginik ere, nola ez da orojakile izanen narraziogile bat?

Horixe dugu Milan Kunderaren eleberri hau. Filosofikoa, gainera, baina inolaz ere ez tesi-nobelarik. Mundu ikuskera filosofiko bat du egileak, hain argia non dudapean txunditurik bizitzera eta galderez beteriko narrazioa egitera kondenatu zuen bere burua. Mundu ikuskera bat, bai, baina, nolabait, “ezer ez dakidala baizik ez dakit” ondorioztatzeko modukoa. Egile orojakilearen plantak eginez behin eta berriz nabarmentzen du bere burua, honetaz edo hartaz galdezka, bere pertsonaien barnean sartuz, bere hipotesiak arakatuz, hainbat filosofori eta mitori irakurketa berriak eginez.

Maitasuna ala “adiskidantza erotikoa”, leialtasuna ala traizioa, printzipioei eusteko etika ala axolagabetasuna, norbanakoaren erantzukizuna ala errugabetasuna, arima ala gorputza, izatearen astuntasuna ala arintasuna, Ediporen mitoa, Paradisuarena, sinesmen guztien estetika kitsch-aren indarra…, hainbat eta hainbat gai sakon jorratzen du Kunderak, bai pasarte narratiboetan, bai haietan txertaturiko gogoetetan. Eta beti horrelako dualtasun baten jokoaren barnean.

Joko horretan, betiereko itzuleraren ideiari irakurketa berezia egiten dio, pertsonaien bizipenak argitzerakoan ez ezik, eleberriaren egitura eta garapena antolatzerakoan ere. Irakurketa berezia, bai horixe: “Per negationem“, berak dioen bezala; hau da, Nietzschek berraurkitu zuen betiereko itzuleraren mitoak, zerbait erratekotan, “behin betiko desagertu eta itzultzen ez den bizitza itzalaren antzekoa dela” dio, “pisu gabea, aurretiaz hila; eta baldin eta lazgarria, ederra edo gorena izan bada, laztasun, gorentasun edo edertasun horiek ez dute ezer esan nahi”.

Beldur naiz honaino jarraitu didan irakurle bat baino gehiago izuturik ez ote den izanen eleberri astun eta ulergaitz baten aurrean gaudelakoan. Bada, inolaz ere ez. Eleberri irakurterraza, erritmo ongi neurtu eta arinekoa da (izatearen arintasun jasanezina, hain zuzen, haren sakontasunera eraman gaitzakeen arintasun guztiz jasangarri batekin garatua); gainera, ongi ere ongi islatu ditu Karlos Cid euskaratzaileak haren dohain narratibo eta estilistikoak.

Egitura landua du eleberriak, performance-edo eran, betiereko itzuleraren kiribilez osaturik. Funtsezko gertaera guztiek halako kiribilak egiten dituzte: bi aldiz eramaten du egileak irakurlea egoera berberera, baina protagonista desberdinen begietatik bizi izanda. Egileak giza izatearen berezko zama eta nahitaezko arintasunaren artean mugitzen ditu protagonistak, 1968ko Txekoslovakiako errusiar inbasioaren gauzapen eta ondorioetako ehunean brodatuak; pisutasunaren aurkako hegalaldi arinetan saiatzen dira pertsonaiak, nahiz eta jasanezina izan arintasun hori, nahiz eta astuntasunak, patu halako batek, tiraka eraman azkenik beherantz.

Eta bereziki bitxia amaierako kiribila, harridura sortu diona hainbat irakurleri: amaitu baino askoz lehenagotik utzi du esplizitu egileak Tomas eta Teresari eman dien irtenbidea, baina eleberriaren itxiera irekiak (balio dezan oximoronak), itxi gabeko kiribilak, ezbaian uzten gaitu. Bere mundu ikuskera filosofikoaren aurrean Kundera bera bezain txunditurik.

Azken kritikak

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Untz Ohe

Miñan
Amets Arzallus Antia

Irati Majuelo

Hiru gutun Iruñetik
Patxi Zubizarreta

Amaia Serrano Mariezkurrena

Poesia kaiera
Louis Aragon

Igor Estankona

Poesia kaiera
Louis Aragon

Javier Rojo

Goldsmithen ikaslea
Joxean Agirre

Txema Arinas

Poesia kaiera
John Berger

Igor Estankona

Zorioneko familia
Iñaki Irasizabal

Aiora Sampedro

Poesia kaiera
John Berger

Joannes Jauregi

Hondarrak
Ruben Sanchez Bakaikoa

Iratxe Esparza

Irautera
Castillo Suarez

Alex Uriarte

Isiltasunaren itsasargia
Ibon Martin

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Alaitz Andreu

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Hektor Rodriguez

Artxiboa

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Hedabideak