kritiken hemeroteka

7.202 kritika

Azken kritikak

« | »

Zazpi etxe Frantzian / Bernardo Atxaga / Pamiela, 2009

Sator-lana Bixente Serrano Izko / Berria, 2009-04-19

Ezagunak dira Bernardo Atxagaren dohainak eleberrigile gisa, bere maisutasuna hari narratibo baten inguruko zertzeladak harilkatu, pertsonaiak diseinatu, erritmoak neurtu eta idazkera egokitzeko. Bertze anbiziorik gabe kontakizun kitzikagarri baten osagaiak gozatu nahi dituenak badu beste aukera bat Zazpi etxe Frantzian honetan. Baina horrela izanik ere, seguru nago irakurle lainoenari ere burmuineko zoko-mokoetan geldituko zaizkiola hainbat irudi, pasadizo-eta, gero sator-lana eginen diotena sentipenetan eta, agian, agian, ikusmoldeetan.

Abentura nobela izateaz gain, historikoa eta exotikoa dela pentsa daiteke azaleko irakurketa batean. Izan ere, XX. mende hasierako Kongo Belgikar hartan kokatu du idazleak akzioa. Pizgarri bat, dudarik ez, Atxagaren irakurleontzat, ea zer eskain diezagukeen hainbat hamarkadatan bere erara baina euskal munduaren giroan murgildurik ibili ondoren. Dena dela, abenturazkoa baino gehiago den bezalaxe, ez gaude ez nobela historiko ez exotiko baten aurrean. Kolonialismoaren garai haietan kokatu arren, ez du inolako asmorik sepia koloreko argazki bati bizitza berpizteko. Eta hain urrun dugun Afrika beltzean sartu arren, ez du inolako mugimendurik egin mundu exotiko hura gure begietara ekartzeko.

Zorionez. Kontakizunak sinesgarritasuna galduko lukeelakoan nago koadro historiko errealista bat eta mundu arrotz hura “den bezala” geure etxean sartu nahi izan baligu. Postu militar bateko soldadu zurien egunerokotasuna, haien arteko ika-mikak eta tirabirak, haien bizipenak, anbizioak, balio moralak, astakeriak eta ahuldadeak agertzen zaizkigu orrialdeetan zehar, kolonialismoari buruz ez ezik zurien grina zibilizatzaileari buruz ere doan gogoeta bizi bat egiten. Beltzek, gure jardun zibilizatzailearen biktimek, ez dute hitz egiten, ez dute irakurlearen aurrean sufritzen; zuriak dira protagonistak, gaizki edo ongi pasatzen dutenak, zuriak dira euren eginkizun eskasetan aberasteko edo herrimina leuntzeko edo larrua jotzeko edo bertzerik gabe euren asperdura uxatzeko basatikeriak guztiak egiten dituztenak. Beltzak eta oihaneko piztiak zurien jostailu hutsak dira.

Lekurik utzi gabe tonu tragiko edota dramatikoei zirujau profesional zorrotz batek eskalpeloa bezala, holaxe erabiltzen du idazleak bere luma, marra ahalik eta gutxien, zehatzen eta zorrotzenekin aurkeztuz pertsonaiak eta kontatuz ekintzak. Kapitain poeta eta esteta bat, kazike paternalista baten antza agintzen duena postu militarrean, Baudelaire eta Gauguinen parekoa nahi izanen lukeena, astean behin nerabe beltz bat desloratzen duena haren edertasuna bere marrazkietan betikotu ondoren, iruzurgile ere dabilena negozio publikoen itzalean; Van Thiegel tenientea, agian buruargia eta tiratzaile ona izandakoa baina gain behera doana alkoholismoaren labarretan, zeinaren burmuina bi edo hiru zatitan banatzen den, zati bakoitza bere kabuz dabilkiola gauzak aztertu nahian; Donatien laguntzailea, kankailu eta baldarra baina den-dena begiak kapitainaren zerbitzuan, emozioak zintzur-sagarraren etengabeko mugimenduen bidez bakarrik susma zaizkiona; Chrisostome eta bere balentria isilak, susmagarriki kastua, halako detente bala bat beti bularrean eta tiratzaile ikaragaitza, baina sifilisaren infernuaren beldurrak eramana bere obsesio erlijioso eta abstentzio sexualetara… Horrelako pertsonaiengan, eta haien ekintzetan, kolonialismo gaiztoaren isla inpresionistak ez ezik, kulturarik bikain eta finenaz bernizaturiko gizakion erraiak ere ditugu agerian, kirofano literario honetan.

Azken kritikak

Film zaharren kluba
Alberto Ladron Arana

Aiora Sampedro

Errepidean
Jack Kerouac

Joannes Jauregi

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Ibon Egaña

Ez erran deus
Jon Arretxe

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Aritz Gorrotxategi

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Peru Iparragirre

Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti
Rosa Luxemburg

Amaia Alvarez Uria

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Itxaro Borda

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Alex Uriarte Atxikallende

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Estibalitz Ezkerra

Inor ez delako profeta bere mendean
Asier Amezaga

Javier Rojo

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Iratxe Retolaza

Ekaitza urrun
Joanes Urkixo

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Yannis Ritsos

Aiora Sampedro

Artxiboa

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Hedabideak