kritiken hemeroteka

7.335 kritika

Azken kritikak

« | »

Zazpi etxe Frantzian / Bernardo Atxaga / Pamiela, 2009

Sator-lana Bixente Serrano Izko / Berria, 2009-04-19

Ezagunak dira Bernardo Atxagaren dohainak eleberrigile gisa, bere maisutasuna hari narratibo baten inguruko zertzeladak harilkatu, pertsonaiak diseinatu, erritmoak neurtu eta idazkera egokitzeko. Bertze anbiziorik gabe kontakizun kitzikagarri baten osagaiak gozatu nahi dituenak badu beste aukera bat Zazpi etxe Frantzian honetan. Baina horrela izanik ere, seguru nago irakurle lainoenari ere burmuineko zoko-mokoetan geldituko zaizkiola hainbat irudi, pasadizo-eta, gero sator-lana eginen diotena sentipenetan eta, agian, agian, ikusmoldeetan.

Abentura nobela izateaz gain, historikoa eta exotikoa dela pentsa daiteke azaleko irakurketa batean. Izan ere, XX. mende hasierako Kongo Belgikar hartan kokatu du idazleak akzioa. Pizgarri bat, dudarik ez, Atxagaren irakurleontzat, ea zer eskain diezagukeen hainbat hamarkadatan bere erara baina euskal munduaren giroan murgildurik ibili ondoren. Dena dela, abenturazkoa baino gehiago den bezalaxe, ez gaude ez nobela historiko ez exotiko baten aurrean. Kolonialismoaren garai haietan kokatu arren, ez du inolako asmorik sepia koloreko argazki bati bizitza berpizteko. Eta hain urrun dugun Afrika beltzean sartu arren, ez du inolako mugimendurik egin mundu exotiko hura gure begietara ekartzeko.

Zorionez. Kontakizunak sinesgarritasuna galduko lukeelakoan nago koadro historiko errealista bat eta mundu arrotz hura “den bezala” geure etxean sartu nahi izan baligu. Postu militar bateko soldadu zurien egunerokotasuna, haien arteko ika-mikak eta tirabirak, haien bizipenak, anbizioak, balio moralak, astakeriak eta ahuldadeak agertzen zaizkigu orrialdeetan zehar, kolonialismoari buruz ez ezik zurien grina zibilizatzaileari buruz ere doan gogoeta bizi bat egiten. Beltzek, gure jardun zibilizatzailearen biktimek, ez dute hitz egiten, ez dute irakurlearen aurrean sufritzen; zuriak dira protagonistak, gaizki edo ongi pasatzen dutenak, zuriak dira euren eginkizun eskasetan aberasteko edo herrimina leuntzeko edo larrua jotzeko edo bertzerik gabe euren asperdura uxatzeko basatikeriak guztiak egiten dituztenak. Beltzak eta oihaneko piztiak zurien jostailu hutsak dira.

Lekurik utzi gabe tonu tragiko edota dramatikoei zirujau profesional zorrotz batek eskalpeloa bezala, holaxe erabiltzen du idazleak bere luma, marra ahalik eta gutxien, zehatzen eta zorrotzenekin aurkeztuz pertsonaiak eta kontatuz ekintzak. Kapitain poeta eta esteta bat, kazike paternalista baten antza agintzen duena postu militarrean, Baudelaire eta Gauguinen parekoa nahi izanen lukeena, astean behin nerabe beltz bat desloratzen duena haren edertasuna bere marrazkietan betikotu ondoren, iruzurgile ere dabilena negozio publikoen itzalean; Van Thiegel tenientea, agian buruargia eta tiratzaile ona izandakoa baina gain behera doana alkoholismoaren labarretan, zeinaren burmuina bi edo hiru zatitan banatzen den, zati bakoitza bere kabuz dabilkiola gauzak aztertu nahian; Donatien laguntzailea, kankailu eta baldarra baina den-dena begiak kapitainaren zerbitzuan, emozioak zintzur-sagarraren etengabeko mugimenduen bidez bakarrik susma zaizkiona; Chrisostome eta bere balentria isilak, susmagarriki kastua, halako detente bala bat beti bularrean eta tiratzaile ikaragaitza, baina sifilisaren infernuaren beldurrak eramana bere obsesio erlijioso eta abstentzio sexualetara… Horrelako pertsonaiengan, eta haien ekintzetan, kolonialismo gaiztoaren isla inpresionistak ez ezik, kulturarik bikain eta finenaz bernizaturiko gizakion erraiak ere ditugu agerian, kirofano literario honetan.

Azken kritikak

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Aiora Sampedro

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Joannes Jauregi

Atzerrian
Nerea Balda

Ibon Egaña

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Javier Rojo

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Amaia Alvarez Uria

Ez dadila eguzkia sartu
Martin Etxeberria / Xabier Etxeberria

Amaia Serrano Mariezkurrena

Hariak
Yoseba Peña

Igor Elordui Etxebarria

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Txema Arinas

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Javier Rojo

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Artxiboa

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Hedabideak