kritiken hemeroteka

7.544 kritika

Azken kritikak

« | »

Zure arimaren truke / Fernando Morillo / Txalaparta, 2008

Biziarekin bezala Iratxe Esnaola / Gara, 2009-03-13

Mary Shelley-ren Frankenstein etorri zait gogora, zinemarako hainbeste bertsio ekarri zituen testu orijinal hura, eta ez gutxitan, orrialdeok esku artean nituela. Hain zuzen, antzekotasuna aurkitu diet lehen pertsonan narratzen duten bi protagonisten grinari, jakin-nahi eta entusiasmoari, biek ere bizitzaren misterioak zientziaren bitartez erdiesteko esperantza baitute. Jakintzaren bilatzaile geldiezina da Bernat pertsonaia, eta bere neska-lagun Iruri minbiziak hartu duela jakitean, gaixotasuna bere ikerketen bidez sendatzeko erabakia hartzen du. Ez bat eta ez bi, planteatzen du hitzak, entzuten duenari, sakon eragin diezaiokeela; argi esanda, hitzak errealitatean eragin dezakeela norbait sendatu edo gaixotzeko ahalmenez.

Frankenstein doktoreaz esan izan da bere kreazio eldarnioan jainkoarekin parekatu nahi eta zigortua izan zela bizi berria sortzeagatik; hemen, berriz, dilema morala beste bat da, neskaren bizia salbatu nahi izatean sortua. Hurkoarekiko eta haren sufrimenduarekiko erantzukizuna dei geniezaioke. Ikerketan ematen baldin baditu eguneko orduak hiltzen ari denaren ondoan eman barik, altruismoaren adierazle al da hori? Berekoikeria, bestela? Non hasten dira eta nork zehazten ditu gaixoenganako betebeharrak? Eta urrutiago joanez: heriotza ez onartzea eta bizia mantendu nahi izatea gure gizaki izateari bizkar ematea al da? Ardura hauen gainean aritzeko idatzi duela esango nuke, “Minbiziaren aurkako lubakietan zabiltzaten heroi isil guztiei” baitio liburuko eskaintzak.

Ez dira, ordea, orain artekoekin amaitu Frankenstein-ekiko balizko parekatzeak. Harako irakurketa hartan, une batzuetan, “hau ez dun sinesgarria, honek ezin din izan” pentsatzen nuen neure baitarako. Egia desiratzetik urruti, sinesgarritasuna beharrezkoa du irakurleak. Irudimena neurtu eta kontrolatu egin behar horretarako. Fernando Morilloren eleberri honetan hainbeste fantasia neurrigabe barreiatzen da, ezen hasierako kapituluetan erabat eszeptiko bainengoen. Pertsonaiek, tramari zegokion informazioa eman, eta beren karaktereetan ia huts ziruditen.

Honen arrazoia, zientzia argibide asko eskatzen dituela tramak. Nobela hasierako Einstein-en aipuaren ostean, jakintza entziklopedikoa eta zientzialarien ekarpenen laburpenak bere horretan helduko zaizkigu. Lehen inpresio hau, behin tonuari jarraitzean eta norbere imajinarioan barneratzean, ez da horrenbesterako. Batetik, egileak badakielako jakintza argi laburbiltzen. Pixkaka, ezin sinetsia alboratzen da, atseginago entzunez narratzaileari. Egileak tinko eutsi dio bere asmoari, sinetsi egin du istorioan eta horrek salbatu du, nik uste, sinesgogortasunaren amildegitik. Egon ziur, bestalde, hasten duenak amaiera arte irakurriko duela, aproposa baita edozein mailako irakurlerentzat eta muinari heltzeko gaitasuna ere berarekin baitakar.

Horretan lagundu dute gehien elkarrizketa bizi-biziek eta estropezu gabeko prosak. Duda gabe, arintasun horrek badu meritua. Alderantzira, hizkuntzan plazer musikala hartzera ohitutakoek ezer berezirik ez dute izango hemen, ezta mimoz taxututako paragrafo edo esaldirik ere. Abaila bizian hasi eta bukatzen da, konturatzerako, biziarekin gertatu ohi den bezala, hortaz dakitenek diotenez.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Ibai Atutxa Ordeñana

Poesia kaiera
June Jordan

Aiora Sampedro

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Igor Estankona

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak