kritiken hemeroteka

8.020 kritika

Azken kritikak

« | »

Jende ederrak lanean / Txomin Peillen / Utriusque Vasconiae, 2008

Nor da nor? Ion Olano / Gara, 2008-10-17

Hirurogei urteko literatur ibilbidean, hogeita bost liburu inguru eman ditu argitara Txomin Peillen (Paris, 1932) idazle zuberotarrak. Aurten ikusi du argia bere azken lanak, Utriusque Vasconiae etxeak ateratako “Jende ederrak lanean” ipuin bildumak, alegia. Idazpuruaren azpian ingelesezko ‘Who’s who?’ esamoldea jarri du Peillenek, eta hitzaurrean bere asmoaren berri eman: “Mozorroa kendu eta tximinoa biluzik”. Hogei kontakizun laburrek osatzen dute liburua, bost-hamar minutuan hasi eta buka egiteko modukoak gehienak. Bizi garen zoologiko bitxian atzeman daitezkeen karikaturak aurkituko ditu irakurleak: epaiketetan lo gelditzen den abokatua, talenturik gabeko zizelkari ospetsua, hormonaz itxuraldatutako igerilaria, futbolari bortitza, idazle fartsantea, justizia bere kabuz ezartzen duen haur-epailea, ateo militanteak, hirizain ustelak, biologo sasijakintsua, teologo musulmana…

Petrarkak eta Boccaciok, besteak beste, gizon eta emakume ospetsuen berri eman izan digute, “De viris illustribus” eta “De mulieribus claris” idazlanetan. Bestelakoa da oso Peillenek liburu honetan darabilen asmoa, ‘Giltzaurrea’ deituriko hitzaurrean azaldu duenez, “De viris et mulieris inillustribus” egitea da bere zioa. Sarako Euskal Idazleen Biltzarrean saria jaso du aurten Peillenek, eta zera aitortu du azken laneko ipuinei buruz: “Irri egiteko ustez idatzi ditut”. Keinu umoretsu ugari dago liburuan (‘Galbide’ deitu dio aurkibideari), batik bat ironia, izenburuko “ederrak” izenondotik hasita. Ipuin laburrotako pertsonaia gehienak lehenengo pertsonan mintzo dira, eta beren itzalak aurkezten dituzte, argiak bainoago. Etnografian ibilia izaki, jendarteko elementuak identifikatzeko abilezia eta eskarmentua nabari zaizkio idazle zuberotarrari, hala nola, zirikarako gogoa eta umore ona.

Forma aldetik sortu dit liburuak traba gehien. Zenbait ipuinek itzuli batzuk behar dituztela iruditu zait, izan ere, ipuin landuagoen zirriborroak dirudite, oharren koadernotik ordenagailura eramanak, baina ondoren behar baino gutxiago moldatuak. Kontakizun gehienak esketx edo txiste moduan planteatu ditu idazleak, ipuin labur gisa bainoago. Hiztegi aberatsa darabil, eta bere idazkeran antzematen da ahozkoan maisu dela. Peillenek ipuinok irria eragiteko asmoz idatzi dituela argi dago, nirekin, ordea, ez da asmo hori bete-betean gauzatu. Pertsonaiak karikaturizaturik agertzen zaizkigu, eta horrenbestez, neurri batean estereotipoak dira. Ohiko diskurtsotik kanpo kokatzen da hala ere, oso heterodoxo izan gabe. Argitalpenak berak ere, inprimategira eraman aurretik gainbegiratu zorrotzagoa behar zuelakoan nago. Izan ere, ez dakit nahita egina den, baina paragrafo amaiera askotan puntua falta da, eta beste hainbat esalditan ere puntuazio zeinuak faltan sumatu ditut. Liburuko ipuinen artean, ‘Unibertsitarioak’ izenekoa da atsegin gehien eman didana. Lehenengo esaldia kenduta (“Unibertsitatean, unidibertsitate haundia dago”, [sic]) ongi eramana eta ongi idatzia dela iruditu zait, Peillenek hainbeste urtetan bildu duen eskarmentuaren adibiderik garbiena. Dena esan beharra dago, izan ere: behar baino arreta eta aipamen gutxiago jaso badu ere, euskal literaturan Txomin Peillen badugu nor.

Azken kritikak

Kandelikara
Harkaitz Cano

Peru Iparragirre

Zoonomia
Nerea Arrien

Paloma Rodriguez-Miñambres

Itzalen distira
Arrate Egaña

Hasier Rekondo

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

Amets Iriarte

Zoonomia
Nerea Arrien

Maddi Galdos Areta

Ekaitza eta beste 34 ipuin
Kate Chopin

Paloma Rodriguez-Miñambres

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Mikel Asurmendi

Azken etxea
Arantxa Urretabizkaia

Amaia Alvarez Uria

Mina hartzeko ere
Juan Luis Zabala

Paloma Rodriguez-Miñambres

Gezurra berdaderoa
Bertol Arrieta

Pako Aristi

Uda betea
Aritz Gorrotxategi

Jose Luis Padron

Basairisa
Louise Gluck

Aitor Francos

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Mikel Asurmendi

Lagun minak
Jon Benito

Asier Urkiza

Artxiboa

Uztaila 2022

Ekaina 2022

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Hedabideak