kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Zu bezain ahul / Karmele Jaio / Elkar, 2007

Hutsuneak Iratxe Esnaola / Gara, 2007-12-29

Azkena argitaratutako bi liburuen ondoren, “Hamabost zauri” eta “Amaren eskuak”, hamabost ipuin elkartu ditu Karmele Jaiok. “Zu bezain ahul”, jarri die izenburu. Ahultasunak mugitzen baititu liburuko pertsonaiak aurrez burututako ideia bati eutsiz; hauskorrak garela jaiotzez, izatez. Ez ditu alferrik kontakizun asko bigarren pertsonan idatzi. Badirudi irakurlearen bizi ezintasunei konplizitatea eskatzen zaiela pertsonaiak epaitzeko orduan.

Ipuinei batasuna zenbait gairen inguruan biraka ibiltzeak eman die. Bikoteen gorabeherez ari da sarri. Aldenduak agertzen dira, eta ez gutxitan distantzia erreala bikote distantziaren metafora bihurtzen da. Pertsonaiek, zeharka edo zuzenean, zuloen edo hutsuneen ideia iradokitzen dute: “Biriken eta sabelaren arteko hutsunea sentitu duzu berriz, eta irudi bat etorri zaizu burura: kristalezko ontzia…”. Edo: “Zulo beltz eta amaraunez beteriko bat imajinatu du. Zuloak eragin dion mina eztarriraino igo zaio eta horrela sartu da medikuaren gelara, mina eztarrian duela”.

Hutsuneak era batera edo bestera betetzen dira. Hortik datoz liburuko ekintzak. Dinamika honetan deigarria gertatzen da genero bakoitzari ezarri zaion jokabide patroia. Gizonezkoa da beti bikotea engainatu duena sexu harremanak tarteko, arduretatik ihes dabilena. Aldi berean, bera da lan munduan ardurazko karguak dituena, bidaian irteten dena. Emakumea pasiboagoa da. Bakardadea gehiago azpimarratzen zaie. Batzuetan ahiturik daude seme-alabak zaindu eta soldata etxera ekarri beharraz. Baina bestetan amorrazioa gainditu gabe eta beldurrek eragotzita daude bakarrik.

Denboraren esperientziak ere indarra hartzen du liburuan. Noiznahi iraganeko jendearekin gurutzatzen dira pertsonaiak. Ugariak dira haurtzarora edo gaztarora egindako erreferentziak oraina baldintzatzen dutela erakusteko. “Aitonaren kanikak” deitutako ipuinean ikusten da tratu txarrak bizi izan dituenak nekez aldatuko duela jokabide hura gerora. Eta “Cry Baby”deitutakoan hor da gaztetako baloreak galdurik atzera begira jarri eta damu den emakumea.

Idazkera garbia da ipuinetakoa eta irakurterraza. Euren luzera laburrak laguntzen du haria ez galtzen; ez dago arriskurik egitura korapilatsuetan galtzeko. Aukeran, ipuinei iradokitze ahalmena falta zaie, ordea. Ipuinak zabalik utzi dira askotan, baina gauza bat da ipuinak zabalik uztea eta bestea iradokitze indarra izatea. Esandakoa ondo esana egon arren, ez dago asko ondorengo gogoetetarako, hipotesietarako. Honen eragileetako bat aipamen zehatzegiak egitea da. Alegia, gauzak esatea gauzak erakutsi beharrean; ekintzen bitartez pertsonaiei asmatu beharrekoa adieraztea: “Haserre zaude, benetan haserre, ez bakarrik zeure buruarekin, baizik eta zure aurrean dagoen gizonezkoarekin(…)”, esaten da “Oihaneko erregean”. Edota “Disneyland Paris” izenburukoan: “Kanpora zoazen guztietan erosten diozu zerbait. Nathalierekin egon ondoren, aireportuan semeari zerbait erosiz gero, errua uxatzea lortzen duzu. Pixka bat bada ere. Eta aitago sentitzen zara”.

Ondorioz, irakurleari asmatzeko aukera gutxiago geratzen zaio, esparrua mugatzen zaio. Ipuinak izebergaren punta bezalakoa izan behar zuela esan zuen Ernest Hemingway-k. Hark izebergen puntak bezalakoak irudikatzen zituen kontakizun laburrak. Ikusten dena tontorra izanda, azpian, irakurketa agerikoaren atzean, izebergaren beste parte guztia altxatzen zen esan gabearen poderioz. Hitzen arteko hutsuneak ziren izeberg haiek.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak