kritiken hemeroteka

8.020 kritika

Azken kritikak

« | »

Poza eta gero / Jose Luis Otamendi / Susa, 1990

Poza eta gero, gora Jon Arano / Argia, 1990-09-23

Tonto-tontoan, laugarren poema liburuarekin datorkigu Jose Luis Otamendi, Ustela sailan estreinatu eta Susa-rekin jarraituz, poeta gazteen obren argitaratzearen lekukotza zaila azken honek hartu zuenetik.

Norbaitek ez baleki ere “Egunsenti biluzia”rekin plazaratu zen orain hamar urte Urola arroakoa, eta, hiruzpalau urtetako tarteekin, “Azken undinaren kaira” eta “Zainetan murrailak” eman ditu; “Poza eta gero” azkenik. Ezin esan daiteke emankorra ez denik izan orain arteko “Oto”ren hogeitahamar urtetako mundualdia.

Emankortasun horretan ez dio eskaporik eginen gizatiar zerutiar den edo zerk: dela astakeria latza den bizitza hau, dela heriotza, amodioa, denbora, oroitzak, eta zer esana emateko den gai orok.

Poesia beti poesia, eta, nola nik esplika poesia? Esan daiteke, zinez, poesia ez dela inolako ñoñokeria. Ez eta tristatzeko aurredisposizioan jartzen bagaitu ere, honen kasuan bezala. Lagun batek dioen maneran, irakurria izan arte ez da poesiarik. Poesia eta gero poesia, azpeitiarrak dioen legez.

Poza eta gero, poesia, dio gure sujetuak. Pozaz ari zaigu gehienbat oraingo honetan, azken aurrekoan maitasunaz edo aritu ondoren. Eta poesiaren aurretik, zer? Aurrena, poesia egitearen plazerra, nire ustez, —zenbat orgasmo honez gero aixkide?!—, errealitatearen aurretik, eragiten datorrela poesia.

“Poeta denaren sinale” izenburua eman nion duela zenbait urte, Josu eta biok elkar hizketa luzeegi bat burutu Jose Luisekin eta erreketa hartatik salbatu zen artikuluxka hari. Berak, egiten bide duena, bestalde. Bai baitakit sorkuntzaren ostera hustuketa ederrak eta orrazketa galantak egitearen zale dela, bere poesi-lanaren mesedetan.

Harakoan zioen —berak esan zituen, geuk jarri ez bagenituen ere, eta gezurrik ez da beraz. Zein kajoietan ote gure kontzientzia txarra?— gauzekin oso pozik geratu nintzen, “ematen zuen”, irakurketa heteroklitoak aipatzen zizkigun eta zer ikasirik izan nuen berarengandik.

Bizi duena nabarmentzen da bere poema bildumetan eta nabari da eklektikotasun hori, inork gutxik bezain ongi menperatzen duen bertso-errima libreko musikalitate arraro edo aparta hori eta, bertsolari alprojen moduan, bukaera preziso-preziosoekin pastelaren ginda poema bakoitzari jartzen dioenean.

Kritika ez bada ere, nire inpresioen iruzkina egin nahi nuke. Eta irakurri arte arte berori ez dagoenez, berak esandakoez balia.

Esaidak/ bizirik izateko/ zorneak jandako lurrok/ maite behar ditudala karatxo/ (…), “senda ezin hil Babe” aidanez. Eta nik diot “bizidunentzat ba ote medizinarik?”, eta hala ez denez, autopsiak zerbaitez salbatuko bagaitu, bizitzaz salba gaitzala.

Baina ez nuke autopsiarik egin nahi hemen. Besteren artean, “Zutaz idazteko jaio bide nintzen mundura”, ez dio Otamendik. Zu, ni eta hi dirateke aurretik aipatutakoez gain, bere produkzioaren konstante kontinuista batzu. hizkuntz aberastasuna, hitz jokoak, errekurtsoen jakituria eta abar.

Askorik aldatu ez duenik usteko duen zenbaiti ordea, esan beharrean nago, tristatzen bagaitu ere, ez gaituela lehen bezainbat tristatzen Jose Luisek, “erak ikasi” ditu eta ez da garai bateko injenuoa.

Ikus bestela adibidea. Ikus azken aurreko liburuko lehen poema, hots, “Ene herriko plazak arku asko ditu / (…) mutikoek berriz / bazkalostean / kurloeien ordez / harrika aingeruak bota dituzte”; edota “Hondartzan utzi nahi nuke nire gorputza / arratsez / marea behean / antxeta rafaga batek akribilatua”. Orohar, hobera egin du, nire gustorako.

Azken kritikak

Kandelikara
Harkaitz Cano

Peru Iparragirre

Zoonomia
Nerea Arrien

Paloma Rodriguez-Miñambres

Itzalen distira
Arrate Egaña

Hasier Rekondo

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

Amets Iriarte

Zoonomia
Nerea Arrien

Maddi Galdos Areta

Ekaitza eta beste 34 ipuin
Kate Chopin

Paloma Rodriguez-Miñambres

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Mikel Asurmendi

Azken etxea
Arantxa Urretabizkaia

Amaia Alvarez Uria

Mina hartzeko ere
Juan Luis Zabala

Paloma Rodriguez-Miñambres

Gezurra berdaderoa
Bertol Arrieta

Pako Aristi

Uda betea
Aritz Gorrotxategi

Jose Luis Padron

Basairisa
Louise Gluck

Aitor Francos

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Mikel Asurmendi

Lagun minak
Jon Benito

Asier Urkiza

Artxiboa

Uztaila 2022

Ekaina 2022

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Hedabideak