kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Anfetamiña / Xabier Montoia / Susa, 1983

Anfetamiña-ren poemagintza Mikel Antza / Argia, 1983-11-13

Rock/Roll

Rokanrolaren inguruan bi topiko erabiltzen dira klitxe modura.

Bata, negozio itzela dela; bestea, bizitzeko modu bat dela. Biak onartzen dira kontraesanean dauden egi bezala. Egunerokotasunak adierazten eta bizierazten digun txarkeriaren salbabide bezala erabiltzen den rockak ez du gizartearen hortzetan erortzea beste erremediorik.

Xabier Montoiaren poema liburuari hasera ematen dioten bi poemak, prologo gisa ezartzen dute liburuaren “filosofia” edo “sinismena”: poetarentzat historia hasten da “David Bowiek ilea moztu zuen/ egunean”. (rokanrola). Eta istoriak kontatzeko beharrezko da “…zenbait droga, jakina” eta “…derrigorrezko tresna bakarrak/ gazteen gorputz lirain eta narritagarriak/ izaten dira” (eta sexoa).

Horrela abiatzen gara maitasun minean barrena.

Liburua hiru ataletan banatua dago, bakoitza musika talde, edo musiko bakar baten abestiko zita batekin anuntziatua.

Paisajismo urbano itogarri batetik maitasunaren magalera ihes egiten du poetak, maitasun hori altxor bezala konsideratuz, eta poeta rockeroa izanik, maitasun horren altzora doanean “edertasuna lokaztu” dezake, bere kantek bait daramate gizartearen zama eta zarama.

Drugs

Garai modernoen haseran drogek idazleengan izan duten eragina nabaria da. Drogen garrantzi hori areago da garrantzitsu rock kulturaren inguruan dabiltzanen artean. “Anfetamiña”k rockaren ikurra darama, eta orainarte poema solte batzutan antzematen zen kutsua bete-betean dakar euskal literaturara. Hori dateke agian liburu honen aportaziorik argiena. Rokanrol minez bezainbat dago droga minez egilea, eta drogen erreferentziak konporaziotan erruz erabiltzen dira, kasi arruntki. Liburuaren izenburutik hasita. “Hire ipurdiko putzak hashiseko lurrun deliziosoekin bakarrik izan ahal ditun alderatuak”. “Gau honetan/ hitz gardenezko lerro bat esnifatuko nuke”. “Opiozko goxotasunak gelditzen dira urrun”. “Belarrezko zoriona”…

Horrela, droga bidaiako lagun preziatu bilakatzen da, rock kanta bat bezala, edonon topa daitekeena. Baina ez oso argikiro poemak inspiratuz, gehiago da paisajearen beste elementu bat.

And Sex

Baina azken finean, benetazko mina edo salbabidea, maitasunarena da. Eta ez rockarena, rocka agian da autopistako deskantsu-zona bat. “Maitasuna/ gorrotoa baino iheskorragoa” dela esaten duenean poetak, badirudi tentaldi bati ihes egin nahi diola, eta rockaren errepikagarritasuna erabiltzen du bere poema kontundenteetan, batez ere negar egiteko, errepikagarritasun horrek daukan balio dramatikoa azken puntaraino profitatuz.

Isiltasun eta iluntasun artean, blues bat, rock lapurtu bat, kanta-txiki bat, “hil dezagun elkar/ sekula bukatzen ez den heriotze batez”, itxoiten igarotzen diren orduak, eta liburu osoan zehar bizimodu bat adieraztea. Hala ere, kontraesana poemetan bertan ageri da, poema samur, harrigarriki samur baten ondoren, gogortasuna dator, eta hor dabil.

Bukatzeko, nahiz eta bere bizitza rock rollak salbatu zuela esan, azken atalean agertzen diren poemak panorama guztiz gogaikarria erakusten dute. Agian “Poetak ez dira salbatuko” esaten duelako. Eta negar egin ondoren, liburua “Badut problema bat irtenbide bakoitzerako” ilun batez bukatzen delako.

Eta liburua sex-pistols-i dedikatzen dio Xabier Montoiak, rocka deusezten saiatzean beste korrote bat, punk-a, sortu zuen taldean; era berean, munstro asekaitz irensten ari den bizitzeko era berri bat.

Egileak “hitzaurrea edo”n esaten duena kopiatuz, hor bukatzen da Xabier Montoiaren poemagintzaren lehen kapitulua, hortik aurrera zer gertatu?

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak