kritiken hemeroteka

7.096 kritika

Azken kritikak

« | »

Kameleoientzako musika / Truman Capote (Xabier Olarra) / Igela, 2000

Barruko piztiak baretzeko musika Estibalitz Ezkerra / Euskaldunon Egunkaria, 2000-12-16

“Alkoholikoa naiz. Drogadiktoa naiz. Homosexuala naiz. Jenio bat naiz”. Hitz horiekin deskribatzen zuen Truman Capotek bere burua, batzuentzat nahiko modu gogorrean egiten zuen, baina itzulinguruka ibiltzea ez zuen batere gustuko idazleak. Eta estilo bera erabiltzen zuen bere narrazioetan: zuzena eta eraginkorra.

Capote hilda aurkitu zuten 1984ko azaroaren 24 hartatik hona 16 urte igaro dira, eta oraindik haren liburuek grina sortzen dute. Bere garaian arerio zein defendatzaile sutsuak izan zituen, baina gaur egun ezin da ukatu idazle estatubatuarraren maisutasuna. Literaturan, kazetaritza lurralde birjina zela zioen, eta estilo narratibo horretan murgiltzen ausartu zen Capote. Gosaria Tiffany’s-en (1958) eta Odol Hotzean (1966) autorearen lan goraipatuenak izan dira, baina, nahiz eta orduko kritikak lan kaxkarragotzat jo zuen (urte haietan alkohola eta bestelako drogak ziren Capoteren egunerokotasunaren isla), Xabier Olarrak euskaratu duen Kameleoientzako musika obra ere bikaina da.

Hiru ataletan banatuta

Liburua hiru ataletan banaturik dago, eta, bakoitzak bere ezaugarriak dituen arren, badute lotura bat: gertaerak elkarrizketaren eta lehen pertsonaren bidez kontaturik daude, eta horri esker idazlearekin batera irakurlea ere kontakizunen lekuko bihurtzen da. Kalean entzundako zerbait, auzokoen gorabeherak, egunkarietako albisteak… iturri anitzetatik edaten zuen idazleak, eta istorio haiek gero bere liburuetan jaso zituen.

Lehen atalean giro ezberdinetan kokaturiko istorioak biltzen ditu idazleak. Orri bakar batzuk soilik tartean direla, Martinika exotikotik Mojave basamortu gogorrera igarotzen da idazlea. Hau da, paradisutik infernurako jauzia egiten du Capotek, eta oreka galdu gabe egiten du, gainera. Pasarte bitxiak jasotzen ditu —batzuk benetakoak, beste batzuk Capoteren irudimen neurrigabearen emaitza—, betiere pertsonaiei dagokien protagonismoa kendu gabe. Eta horren inguruan, psikologikoki nolabaiteko desoreka duten pertsonaiekiko lilura ez du ezkutatzen Capotek.

Senarrarekin batera amoranteak aukeratzen dituen emaztea, hildako katuak hozkailuan gordetzen dituen amona… Beste testuinguru batean beldurra emango luketen pertsonak, baina Capotek deskribatzen dituen moduan (behatzaile fina zen bera) irakurleari irribarrea ateratzea lortzen dute. Horrelakoa baita errealitatea: gauzarik samurrenak istoriarik ikaragarriena gorde dezake bere barruan. Lehen atal hori amaitzeko, Capotek bere homosexualitatea onartzen duen pasarte bat gaineratzen du eta bere amesgaiztoen konfidente bihurtzen du irakurlea.

Bigarren zatian, Eskuz landutako hilkutxak nobela laburra jasotzen du liburuak. Idazleak Odol hotzean nobelan erabili eta narrazio akziogabea bezala definitu zuen teknika darabil kontakizunean. Benetan gertaturiko kasu batean oinarrituz, hura argitzeko ezintasuna deskribatzen du Capotek. Eta hain ondo egiten du ezen irakurlea ere obsesio horren jabe egiten baita, eta idazleak dituen mamuak ikusten ditu berak ere.

Azkenik, Elkarrizketa bidezko portretak izeneko atalean, zazpi kontakizun jasotzen ditu Capotek. Haietatik ezagunena Marilyn Monroeren gainean eginiko Ume eder bat da, aktore ilehoria garai hartako idoloa baitzen eta haren heriotzak zalaparta handia sortu baitzuen. Hala ere, ataleko gainontzeko testuak ere ez dira makalak. Hiltzaileak, zoroak, sekta apokaliptikoak eta bestelako pertsonaia ilunak agertzen dira azken ataleko orrietan. Bere begiekin ikusten zuen errealitatearen berri eman nahi izan zuen Capotek (errealitate baztertua, baina errealitatea, azken finean).

Idazlea eta itzultzailea

Irakurlearen aurrean Capote oinazeduna, gogorra, konplexua, misteriotsua, zoroa azaltzen da, baina liburuetan irakurlearen konplizitatea bilatzen eta lortzen du. Izan ere, hainbeste izutzen gaituzten piztiak menperatzeko bi modu daude: musikarekin baretu edo besteen laguntzarekin haiei aurre egiten saiatu. Mickey Rourke aktoreak zioen zorotasun punturik gabe bizi dena ez dela uste duen bezain zentzuduna. Alde horretatik, inguratzen zuen gizarteari oldartu zitzaion Capote pertsonaiarik zentzudunena izan zen. Xabier Olarrari eskerrak eman behar zaizkio, Capoteren lana hain ongi euskaratzeagatik. Idazleari bere maisutasuna onartzen zaion bezala, ezin aipatu gabe utzi itzultzailearen lana, itzulpen honekin egin digun ekarpenagatik.

Azken kritikak

Hitzen ahairea
Gotzon Barandiaran

Mikel Asurmendi

Bihotzean daramagun mundua
Maite Darceles

Amaia Alvarez Uria

Aramotz
Iñaki Irasizabal

Aiora Sampedro

Maitalea
Marguerite Duras

Joannes Jauregi

Tximeletak bizkarrean
Ugaitz Agirre

Ibon Egaña

Poesia kaiera
Al Berto

Javier Rojo

Poesia kaiera
Alejandra Pizarnik

Peru Iparragirre

Pausoa noiz luzatu
Andoni Egaña

Amaia Serrano Mariezkurrena

Beltzak, juduak eta beste euskaldun batzuk
Joxe Azurmendi

Javier Rojo

Emakume burugabea
Antxiñe Mendizabal Aranburu

Jose Luis Padron

Azalberritze bat
Esti Martinez Diaz de Cerio

Igor Estankona

Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak
Iban Zaldua

Aiora Sampedro

Zu entzuteko gaude
Xabier Mendiguren Elizegi

Joannes Jauregi

Maitalea
Marguerite Duras

Hasier Rekondo

Artxiboa

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Hedabideak