kritiken hemeroteka

7.399 kritika

Azken kritikak

« | »

Maltako belatza / Dashiell Hammett (Xabier Olarra) / Igela, 1997

Beltzez esmaltatutako literatura Mikel Aldalur / Euskaldunon Egunkaria, 1997-10-25

Raymond Chandler-ekin batera eleberri beltzaren aitzindari eta maisua den Dashiell Hammett euskaraz irakurtzeko hirugarren aukera eskaini berria digu Igelak eta, zinemak hain ezaguna egin duen Maltako belatza eleberria aukeratu du argitaletxe nafarrak.

Irakurleari, ez zaio damutuko eskaintzari erantzun izana. Lehenago Gizon argala eta Uzta gorria eleberrietan bezala —Koro Navarro eta Xabier Olarra itzultzaile, hurrenez hurren—, Hammetten idazkerari darion bizitasunak eta abiadurak lotuko du irakurlea, eleberriaren hasieratik amaieraraino kateatuz. Abiadura eta bizitasunari, gainera, Hammetten estiloa lotzen zaio, ironia beti lagun duela eta, honek guztiak, kontatzen diren gertaerek biltzen duten misterioarekin batera, gustura irakurtzen den liburu bihurtzen dute Maltako belatza.

Hammetten idazkera, elkarrizketaz eta prosa laburzalez betea, zinematografikoa da zeharo. Hammetten irakurlea berehalakoan ohartzen da aurrean duen testua zinemara eramateko egokia dela. Maltako belatza hau, esaterako, zinemak egin du gehienbat ezagun. 1931. urtean R. del Ruth izan zen Hammetten liburua lehen aldiz zeluloidera eraman zuena. Alta, izan da besterik ere. Honela, Hammetten eleberrian oin hartuta zuzendu zuen John Huston estatubatuarrak bere lehen filma, 1941. urtean, Humphrey Bogart antzezle nagusi zuela eta film haren arrakastak zabaldu zuen Estatu Batuetan hain hedatua zegoen Hammetten sona munduan barrena. Honen Kristalezko giltza eleberriak ere ezagutu zituen F. Tuttle (1935) eta S. Heisler zuzendarien zinemarako egokitzapenak.

Ez da harritzekoa. Izan ere, zerbait nabarmendu behar baldin bada Hammetten idazkeratik, estilo eta erritmo zinematografikoa da, lehen esan bezala. Maltako belatza honen adibide garbia da. Hammettek ez digu lekuen eta giroen deskripzio luze eta poetikorik egiten. Elkarrizketak dira nagusi eta deskripziorik baldin badago, ohiki, pertsonaiaren bat aurkezteko izan ohi da. Gainerakoan, irakurketa erraza da, hilketak argitzea eta hariaren mataza askatzea eskatzen duena orrialdez orrialde.

Samuel Spade detektibea da liburuko pertsonaia nagusia. Pertsonaia diogu, protagonista nagusia beltzez esmaltaturiko urrezko txoria baita: Maltako belatza. Hura eskuratu nahiak eragindako heriotzak, belatzaren nondik-norakoak eta haren inguruan aztertu beharreko guztiak korapilatu egiten zaizkio hasieran Spade detektibeari eta korapiloa askatzea irakurlearen lan bihurtzen da. Ordaina, ordea, merkea bezain atsegina da. Eleberriaren orrialdeetan barrena Spaderen ibilerak jarraitzea, alegia. Eta hori, berriro diogu, erraz egiten da.

Itzultzailearen lanak ere izango du honetan zer ikusirik, noski. Hammetten Uzta gorria itzuli zuenean, “estilo aldetik oso egokia da itzultzeko eta euskaraz asko irakurri ez duenarentzat ere aski erraza egiten da irakurtzeko” zioen Xabier Olarra itzultzaileak. Maltako belatza hizpide hartuta ere, gauza bera esan daiteke. Hots, irakurterraza dela.

Eleberri beltzaren zalea denak ez du aitzakiarik Hammetten klasiko honi heldu eta Spade detektibearekin batera Maltako belatzaren bila hasteko.

Azken kritikak

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Amaia Alvarez Uria

Itzuliz usu begiak
Anjel Lertxundi

Joannes Jauregi

Iturria
Unai Elorriaga

Aiora Sampedro

Zeldak
Elena Olave

Javier Rojo

Susmaezinak
Itxaro Borda

Estibalitz Ezkerra

Irautera
Castillo Suarez

Alex Uriarte

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Untz Ohe

Miñan
Amets Arzallus Antia

Irati Majuelo

Hiru gutun Iruñetik
Patxi Zubizarreta

Amaia Serrano Mariezkurrena

Poesia kaiera
Louis Aragon

Igor Estankona

Poesia kaiera
Louis Aragon

Javier Rojo

Goldsmithen ikaslea
Joxean Agirre

Txema Arinas

Poesia kaiera
John Berger

Igor Estankona

Zorioneko familia
Iñaki Irasizabal

Aiora Sampedro

Artxiboa

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Hedabideak