kritiken hemeroteka

7.877 kritika

Azken kritikak

« | »

Olerkiak / Esteban Urkiaga, "Lauaxeta" / Euskal Editoreen Elkartea, 1991

Ahaztu behar ez den poeta Jon Eugi / Euskaldunon Egunkaria, 1997-06-21

Iazkoa Lizardiren urtea izan zen gurean. Hainbat ekitaldi antolatu zen Euskal Herriko zenbait herritan haren jaiotzaren mendeurrena zela-eta. Bada, aurten ere gerra aurreko beste olerkari handi baten urteurrena betetzen da, hain zuzen Lauaxetaren heriotzarena, hurrengo asteazkenean, ekainaren 25ean beteko baitira 60 urte indar frankistek afusilatu zutela. Ez da parada txarra, beraz, bera ezezik bere literatur lana ere gogoratzeko.

Arrats beran izenburuko liburua 1935ean argitaratu zuen Esteban Urkiaga Lauaxeta-k. Lau urte lehenago plazaratu zuen Bide barrijak haren ondorengoa da. Liburu hura berritzailea izan zen, erromantizismo eta sinbolismoaren haizeak ekarri zituelako euskal literaturara. Horrexegatik kritikak jaso zituen, maila jasokoa zelako eta ulergaitza egiten zelako. Liburuaren sarreran aipatzen den bezala, eztabaida latzak izan ziren garai hartan kontu horren inguruan: poesia erraza edo poesia zaila, zein zen egin behar zena, zein zen orduan gehien komeni zena. Joxe Ariztimuño Aitzol euskaltzaleak, adibidez, poesia erraza egiteko aholkua ematen zuen, literatura ahalik eta jende gehienarengana heldu zedin. Badirudi eztabaidek eragina eduki zutela idazle bizkaitarrarengan eta Arrats beran honetan badago poesia errazagoa egiteko nahia. Horrela, bertsoaren moldeetatik hurbil dauden poemak aurkituko ditugu, batere arazorik gabe irakurtzen direnak.

Lauaxetaren poesia ez da taxukera askekoa, erriman oinarritzen den poesia da. Horren ondorioz, bere poemetako edukia formara errenditzen da: azaldu nahi duena errimaren pean jarrita adierazten du. Hala eta guztiz ere, nahitaez errimatu behar hori gora-behera, Lauaxetak maisutasunez lortzen du bere poemetan bere sentikortasuna islatzea. Baina Laukinizen jaiotako olerkariak ez die uko egiten liburu honetako lanetan Europako literatur korronteei. Horrela, sarri askotan modernismoaren eta sinbolismoaren arrastoa sumatzen dugu.

Aipatu beharra dago zenbait poema ez direla errazak egiten ulertzeko lehen irakurraldian. Lauaxetak darabilen bizkaierak, eta bizkaieraz kanpoko euskalkietatik hartutako hitzek ulermena zaildu egiten dute eta poema batzuk behin baino gehiagotan irakurtzera behartuta izango gara konprenitu nahi baditugu. Ulermena errazten ez duten arrazoien artean erabilitako idazteko arauak daude, garai hartan ez baitzegoen euskararen batasunik. Horretan ordutik hona egin dugula aurrerapausorik antzematen da.

Olerkari abertzaleak bertako gaiak, gertuko lanbideak eta hemengo jendeen berri jasotzen du bere poemetan. Present da baita ere euskal aberriaren kezka. Ez dugu ahaztu behar idazleak hitzaurrean azaltzen duela horretxek bultzatu duela idaztera: “Erri onenganako maitasunak olerkijetara nauzu”. Ildo horretakoa da Mendigoxaliarena poema, beharbada denen artean ederrena, ez bakarrik lantzen duen gaiarengatik, baita Lauaxetak jartzen duen sentimentuagatik eta poemaren garapenarengatik beragatik ere. Poema horrek gordetzen du bere baitan Dana emon biar jako / matte dan azkatasunari leloa, euskaldun askok ezagutzen duena, baina egilea nor den jakin gabe. Nabarmengarria da, halaber, ildo berean, Amaiurko gazteluaren menperaketa kontatzen duen olerkia: Amayur gaztelu baltza.

Beraz, Euskal Editoreen Elkarteak Klasikoak sailean argitaratutako liburu hau kontuan hartu behar dugu. Izan ere, denboran aurretiaz idatzi diren liburuak ezagutu eta irakurri behar ditugu, gaur egungo literaturari heltzeko. Liburu hau ez da horretarako aukera txarra, baditu poema bat baino gehiago irakurzale eta irakurzale ez den euskaldunak ezagutu beharko lituzkeenak.

Azken kritikak

Begiak zabalduko zaizkizue
Irati Jimenez

Anjel Lertxundi

Totelak
Fermin Etxegoien

Anjel Lertxundi

Infinitua ihi batean
Irene Vallejo

Anjel Lertxundi

Borrokalari transgeneroak
Leslie Feinberg

Irati Majuelo

Totelak
Fermin Etxegoien

Ibon Egaña

Motx-motxean
Juan Kruz Igerabide

Karla Fernández de Bengoa Vázquez

Mamu eratortzeko moduak
Juanjo Olasagarre

Asier Urkiza

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Nagore Fernandez

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Paloma Rodriguez-Miñambres

Nikole bijotzekua
Edorta Jimenez

Mikel Asurmendi

Bihurguneko nasa
Uxue Apaolaza

Irati Majuelo

Euri zitalari esker
Itxaro Borda

Amaia Alvarez Uria

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Hasier Rekondo

Ogia eta zirkua
Irati Jimenez

Paloma Rodriguez-Miñambres

Artxiboa

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Hedabideak