kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Bihotz bi. Gerrako kronikak / Ramon Saizarbitoria / Erein, 1996

Bukaeratik hasiz Jose Jabier Fernandez / Euskaldunon Egunkaria, 1997-02-01

Orokorrean jendeari, irakurleari, eleberri bat irakurtzeko orduan, edo filme bat ikusterakoan, gehien interesatzen zaiona istorio bera da, hots, eleberriak edo filmeak kontatzen duena, eta noski, istorioaren bukaera. Ondorioz, norbaiti eleberri edo filme bat kontatzen badiozu, honek berehala botako dizu: “Eh, ez pasa, ez kontatu bukaera!”. Horrelakoak bazarete zuek ere, sentitzen dut, Saizarbitoriak bere azken eleberriaren lehenengo orrietan liburuaren bukaera kontatzen baitu; eta nik iruzkin honetan ere liburuaren bukaera kontatuz hasteko asmoa daukat; hona hemen: eleberriaren amaieran protagonistak, gizon batek, bere emaztea hiltzen du leihotik botaz.

Baina orain denok egingo duzuen galdera hau izango da: zertarako bukaera jakin ondoren liburua irakurri? Erantzuna: Ramon Saizarbitoriaren azken eleberri honetan bukaera gutxienekoa da, liburu honen mamia ez dago istorioan, baizik eta istorioa kontatzeko eran. Baina lasai, ez beldurtu, ez hasi pentsatzen liburu pisutsu, metafisiko edo zail baten aurrean zaudetenik, ez, Hamaika pauso, Ene Jesus, Ehun metro eta Egunero hasten delako idatzi dituen idazleak ez du eleberri hau egin zuek aspertzeko edo bere mamuak uxatzeko, bere asmoa askoz interesgarriagoa eta txalotzekoa da: Saizarbitoriak zuen arreta bereganatu nahi du, harrapatu eta txundituta utzi, eta horretarako hasieratik apustu zaila eginez hasten da, bukaeratik hasiz.

Nola lortzen duen? Pertsonaia nagusiaren azalean sartuz. Baina azalean esaten dudanean ez pentsatu liburua lehenengo pertsonan idatziz aski izan duenik, ez, hau esanez pertsonaia nagusiaren psikologian sartu dela esan nahi dut. Normalki horrelako teknika erabiltzen denean, pertsonaia nagusiak, istorioa kontatzen digunak, bere izaera azaltzen digu, eta gehienetan bere ikuspegiarekin bat egiten dugu. Baina zailena ez da hau lortzea, baizik eta teorian edo azalean gustuko ez dugun pertsonaia batekin bat egitea, bere alde itsusi eta ilun hori ulertuz (eta onartuz guk ere badugula askotan izkutatu nahi dugun alde ilun bat…), eta Saizarbitoriak hau osoki lortzen du.

Bestalde, prozesu hau erakusteko bi dira erabiltzen dituen tresnak: alde batetik gai nagusia amodioan oinarritu (amodioa eta gorrotoa, askotan amodioaz soilik hitzegiten bada ere, gorrotoa amodioaren beste alderdia da, bata bestea gabe ezin ulertu dezakeguna), eta bestetik gauza hauetaz hitzegiteko orduan umorea erabili, baina ez umore nabari edo erraza, baizik eta oraindik zailagoa den ironia, lehenengoz bere burua komikotasunean murgilduz, eta gero liburuaren pertsonaia nagusia irrigarri bihurtuz.

Asko hitzegiten da liburu hau egile beraren beste obra batzuekin konparatuz sinplea edo erraza dela esanez. Ni ez nago ados iritzi hauekin, nere ustez hau da Saizarbitoriak egin duen eleberri biribilena, interesgarriena, eta nere gusturako akats batzuk ikusten badizkiot ere (luzeegia, pertsonaia eta istorio txiki gehiegi…) bere irakurketarekin nik asko gozatu dut. Eta estilo aldetik irakurtzeko askoz errazagoa bada ere, kasu honetan estilo erraza eta kalitatea ez daude borrokatuta. Baliteke norbaitek gai serioagoak maite izatea ere, edo bere umorea ez dela formala iriztea, baina horregatik ez dut uste liburuak kalitate apurra galdu duenik, alderantziz, amodioaren gaia tratatuz eta horretarako ironia erabiliz Saizarbitoriak aurrera pauso handi bat eman du euskal literaturaren panoraman (nahiz eta hori agian bere nahia ez izan…), zoritxarrez gutxitan ikusten ditugun gai eta tratamentuak baitira.

Eta bukatzeko gomendio bat; orain arte idazle honen liburuak serioegiak eta astunak direlakoan egon bazarete, galdu beldurra eta ausartu zaitezte lan biribil hau irakurtzen. Beharbada ez da zuen bizitzako liburua izango, baina zin egiten dizuet ez zaretela aspertuko, baizik eta ondo pasa eta arin irakurriko duzuela, eta gauza berriak ikasi… Eta pentsatzen duzuenok bukaera jakinez gero liburuak ez duela ez gatzik eta ez piperrik, egin ezazue galdera hau: zergatik hilko du?

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak