kritiken hemeroteka

7.247 kritika

Azken kritikak

« | »

Hari hauskorrak / Rikardo Arregi Diaz de Heredia / Erein, 1993

Urrats erromesak Amaia Iturbide / Euskaldunon Egunkaria, 1995-09-03

Rikardo Arregi Diaz de Herediaren “Hari hauskorrak” (Erein, 1993; 1994ko Kritika Saria) irudimenaren eta errealitatearen artekoak omen dira, zalantzazko pentagramak.

Hirurogeiko hamarkadan euskal poesiaren onerako izen bat agertu zen: Mikel Lasa. Eta euskal poesiaren mesederako izan zela diot, Getariako poeta errariari esker, bizkarretik zama astuna kendu zitzaigulako sentsibilitate berri bat aurkitzean, zuri edo beltz ziren garaietan erdibiderik ere bazela jabetzean. Jantzi estuaren botoiak askatzen ditugunean sumatutako arinduaren antzeko sentsazioa nabaritu genuen bidaiaren beharra iradokitzen zuen poeta modernoaren eskutik. Poeta humanistaren begiradaren kariaz ikasi genuen desira edo errebeldia besarkatzen, euskal izaera ironizatzen, zalantzan bizitzen eta galderak egiten, gizakiaren eldarnioak, oinazeak eta kezka existentzialak hobetoxeago ulertzen saiatzen. Arrotz honekin ikasi genuen beste era batera pentsatzen eta pentsatutakoa adierazten, baina modu sentikor batez, ez zakarrez. Ados ez egoten. Bere katuak eta bere negar malenkoniatsua maite izan genituen. Bere estetika atsegin zitzaigun, Anjel Lertxundik dioenez “erabat moderno izan beharra zegoen-eta”. Horregatik, nahiz eta poema liburu bakarreko egilea izan, poeta gutxik izan dute geroko belaunaldietan Mikel Lasak edukitako itzala. Mikel Lasaren geroztik euskal poesian erromes anitz dabiltza.

Horietako bat Rikardo Arregi dugu. Hasieratik bertatik botako ditu bere iritziak: “Ez da zoriontasuna bilatzen duguna / ezta etsipena ere. Desira, begiratzea soilik / nola hazten diren antzinean landaturiko zuhaitzak” (9 orr.) edo aurrerantzean, ia amaieran: “Ez iraganik, ez gerorik. Oraina zen…” (99 orr.). Ez dira soluzioak bilatzen, baizik eta sentsibilitate bat azaltzen era kupidagabe eta abegikorraz.

Oinaztargi jelatuak imitatuz, aurresentipen hotzikarek eta dardar zirrarezkoek zeharkatzen dute testu poetikoa, zaldi grinatsu baten gisa lauhazkatuz baitoa, sinboloen sekretuak dakizkien zaldun gorati baten modura, denboraren mantu deuseztatzailea gainetik daramala. Horrela, fintasunez esan eta inarrosten duen poesia honetan, sumendia, bihotza, eguzkia, malko gorriak edo marmola bezalako objetuekin topo egingo dugu.

Anitz dira poemategi honetatik gustatzen zaizkidan arloak: errealitatearen eta ametsaren arteko antzaldatze zalantzakorra; sublimazioa eta exotismoa; hizkuntza arrotzekiko jaidura; kode modernoak eta aztarna zibilizatuak; begiraden norabide eta itzulbideak, plano desberdinen enfokeak; Kavafis eta Ricardo Reis; keinuak diren bide nostalgikoak eta galduak; hondamendien osagabetasuna…

Baina poemok, batez ere, poeta bat dakarkidate oroimenera: Auden eta bere gogoeta bat: “Poesia aldaketa da elkarrizketaren zentzurik funtsezkoenean. Poetak idatzitako hitzek irakurlea erreakzionarazi behar dute, bestela poema ez dago bizirik. Propaganda oihartzuna eta ez erreakzioa bilatzen duen bakarrizketa da. Poesiaren eta propagandaren arteko desberdintasunik ez aurkitzeak kaltea ekartzen du”.

Hari hauskor hauen artean eriden ditzakegun izenak, adjetiboak zein aditzak mintzo zaizkigu, Fidias-en eskulturak bezala.

Azken kritikak

Basa
Miren Amuriza

Peru Iparragirre

Gailur ekaiztsuak
Emily Brontë

Amaia Alvarez Uria

Julien Vinsonen hegaldia
Patxi Zubizarreta

Javier Rojo

Hausturak
Jokin Muñoz

Txema Arinas

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Aiora Sampedro

Katigatu ninduzun librea nintzena
Laura Uruburu

Joannes Jauregi

Ezagutzaren matazak
Emagin

Ibai Atutxa Ordeñana

Ez erran deus
Jon Arretxe

Estibalitz Ezkerra

Poesia kaiera
Idea Vilariño

Igor Estankona

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Javier Rojo

Poesia kaiera
Cesare Pavese

Igor Estankona

Iraumen
Alexander Martinez Iturria

Peru Iparragirre

Amek ez dute
Katixa Agirre

Javier Rojo

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Hedabideak