kritiken hemeroteka

8.829 kritika

« | »

Bizkaierako idazle klasikoak / Xabier Altzibar / Bizkaiko Diputazioa, 1992

Lansonismoa ere euskaraz nola gainditua izan den Angel Zelaieta / Euskaldunon Egunkaria, 1992-10-02

Lan mardul eta zehatza egin du Xabier Altzibar etxebarritarrak —“Bizkaierazko idazle klasikoak”—, 678 orrialde bete-betean barrena.

J.A. Mogel eta Añibarrorekin hasten den bizkaiera literarioa ikertzen du: idazleen gaztetako ikasketak, B. Mogelen itzultzaile aitzindaritza (Bizkaiko Aldundiaren hainbat agiri itzuli zituen)… Argitasun ugari ematen ditu Frantziar Iraultza, Konbentzioko gudua, frantseste nagusia, exklaustrazioa, lehen karlistada eta abarrek, idazleongan izandako eraginaz, eta hauena haietan.

Aparteko arreta eskaintzen die argitaratze auziei, argitalpen hain geldituak, bestalde, 1816 urtea arte.

Altzibarren lanari esker, idazle hauen bertso eta sermoigintzaren ezagutza osoago eta sendoagoa daukagu, eta baita, eskuzkribuen arakatzeari esker, idazleen urteetan zeharko aldaketa: lehen obretan, esaterako, apenas dagoen “-ija” bukaerarik, eta “f-ak” ugari dira (zeintzuek ezabatu egingo bait ditu gero Mogelek).

Oro har, Añibarrok euskara “oso” bati begiraizen zion, eta Mogelek, aldiz, Markiñakoari (honen gipuzkera edo antzeko erak ezabaturik: ez du “-kin” erabiliko, adibidez, nahiz eta Markiña aldean erabilia izan).

Mogeldarrak, bereziki J. Antonio, bokal “bituak” (“ormaa”, “alabaa”…) erabiltzeko orduan, erregulartasun batez jardutera ailegatu ziren, Altzibarrek dioen bezala:

Azento diakritikoaz ere baliatu izan dira bizkaierazko idazle klasikoak, baina, azken batez, honen funtzionaltasuna “eskasa” da, ikerketa honek erakusten duenez.

Euskal literaturaren zatiketa ekarri zutenean (Mogeldarrak alde batera eta Añibarrotarrak bestera), markiñarrek ezarritako berrikuntza herritar fonetismoei jarraitzea izan zen: “maitia”, “txikixa”, “buruba”…, eta antzekoak idaztekoa, alegia. “Jota”-edo “iota-ren” auzian, “jan”, “jo”, “justo”… idaztearen alde agertu ziren (Larramenditarren aurka).

Altzibarren beharrak, euskararen aldetik begiratu izan ditu idazleok, batipat, azken baten euskararen historia aztertzeko. Artxibo lana eta dokumentazio bilaketa luze eta oparoa egin du, bestalde.

Markiñar idazle hauen eragina, azkenez, agiri-agirikoa izan. da Sabino Aranarengan eta, honi jarraiki, Lauaxeta bezalako poetengan.

Eskertzeko lana, bada, euskal hizkuntzaren eta euskal historiaren ezagutzarako.

Azken kritikak

Gari errearen urrina
Fertxu Izquierdo

Maddi Galdos Areta

Erreplika
Maialen Berasategi Catalan

Asier Urkiza

Gorputzen aldiriak
Nerea Arrien

Nagore Fernandez

Nola esaten zaio agur ama bati
Uxue Razkin

Peru Iparragirre

Mari-alderrai
Colette

Aritz Galarraga

Erreplika
Maialen Berasategi Catalan

Ibon Egaña

Hegal egiten
Eneko Bidegain

Mikel Asurmendi

Sorbatza
Markel Sanchez

Asier Urkiza

Dakigun hori
Garazi Arrula Ruiz

Nagore Fernandez

Ipuinak eta antzezlanak
Lourdes Iriondo

Amaia Alvarez Uria

Ezezagunak trenean... irakurtzen
Miren Billelabeitia

Paloma Rodriguez-Miñambres

Dakigun hori
Garazi Arrula Ruiz

Mikel Asurmendi

Narrugorrik
Ixiar Rozas

Peru Iparragirre

Lera
Castillo Suarez

Maialen Sobrino Lopez

Artxiboa

2026(e)ko azaroa

2026(e)ko urria

2026(e)ko iraila

2026(e)ko abuztua

2026(e)ko uztaila

2026(e)ko ekaina

2026(e)ko maiatza

2026(e)ko apirila

2026(e)ko martxoa

2026(e)ko otsaila

2026(e)ko urtarrila

2026(e)ko

Hedabideak