kritiken hemeroteka

7.705 kritika

Azken kritikak

« | »

Peter Schlemihl-en istorio miresgarria / Adelbert Von Chamisso (Anton Garikano) / Ibaizabal, 1995

Itzal baten istorioa Felipe Juaristi / El Diario Vasco, 1996-01-20

Benetako izena Louis Charles Adelaide de Chamisso zuen. Gurasoak 1879ko Iraultzatik ihesi Alemaniara joan ziren babes eta bizi-ziurtasunen bila. Von Chamisso jarriko zuen gero izena, Alemanian etxeko sentitzen baitzen; eta diotenez, etxean alemaniar. Erromantizismoa izan zuen heziketa sentimentalaren lurra; hantxe bota zituen erroak haren izpiritu poetikoak, haren frantses senak. Dirudienez, frantziartasuna eta alemaniartasuna, biak bildu zituen bere baitan. Frantses hizkuntzatik apaltasuna hartu zuen bere testuentzat; alemanieratik, berriz, sakontasuna. Hala dio Waltzelek: “Erromantiko frantsesen eta ingelesen pozak kolore guztietako etxea egiten du poesia alemaniarrean, Chamissok euskaldunen, kortsikarren, Ameriketako indiarren kantak kantatzen dituenean”. Euskaldunok baginela bazekien. Erromantizismoaren eragina ote?

Goetherengandik eta beste erromantiko garaikideengatik jaso zuen gai majikoetara jotzeko joera. Goetheren “Faust”, ez dezagun ahaztu, jeneroko maisu-lana da. Dezente idatzi zuen Von Chamissok majikotasunaren gaiari buruz: saio liburu bat, fabula bat eta, azkenik, Peter Schllemihl-en istorio miresgarria, idazleari ospe handia ekarri ziona.

Galdera asko egin da Von Chamissok idatzitako istorioari buruz: Zer adierazten du itzalak? Gizakiaren bertuteren baten sinbolo ote dugu, ala gehiago du zerikusirik aberriaren, ohorearen, aitaren irudiekin? Erantzunak ugari. Interesgarriena, noski, idazleak berak emandakoa: “Ez dut helburu finkorik idazten ari naizen bitartean. Anekdota edo pasadizo bat burura etortzen zaidanean, ahalik eta etekinik handiena ateratzen saiatzen naiz. Behin, bidaia batean, kapela, maleta, eskularruak galdu nituen, eta orduan Fouque-k galdetu zidan, erdi txantxetan, itzala ere galdu ote nuen. Biok hasi ginen pentsatzen zer izan zitekeen halako galera. Beste behin, La Fontaineren liburu batean irakurri nuen poltsikoetatik gauza pila bat ateratzen zuen gizonaren istorioa. Horrela jaio zen nire buruan Peter Schlemihl, eta asper-asper eginda nengoen batean idazten hasi nintzen”.

Azalpenak azalpen, egia da, narazio gutxik lortu dutela Von Chamissoren honek lortu duena: istorio zoragarri bat, giza-esistentziari buruzko galdera pila bat eta, gainetik, ospea. Euskaldunok haren zor ginen.

Azken kritikak

Abaro
Itxaro Borda

Igor Estankona

Analfabetoa idazle
Agota Kristof

Irati Majuelo

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

Ibon Egaña

Urrats urratuak
Askoren artean

Javier Rojo

Hiruki gatazkatsua
Marina Sagastizabal

Nagore Fernandez

Naparra, kasu irekia
Jon Alonso

Aiora Sampedro

Eros
Eric Dicharry

Javier Rojo

Bidasoan gora
Eneko Aizpurua

Mikel Asurmendi

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Argiantza
Pello Lizarralde

Hasier Rekondo

Nola gorde errautsa kolkoan
Miren Agur Meabe

Javier Rojo

"C'est la vie" kantatzen dute zaharrek
Karlos Zabala

Arrate Beristain Uriarte

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Rafa Ugalde

Abaro
Itxaro Borda

Javier Rojo

Artxiboa

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Hedabideak