kritiken hemeroteka

7.044 kritika

Azken kritikak

« | »

Norbait dabil sute-eskaileran / Harkaitz Cano / Susa-Euskalgintza Elkarlanean Fundazioa, 2001

Poesiaz jositako polaroid mikatzak Oier Guillan / Gara, 2001-05-05

Oharkabean igaro ahal diren dardaretan ezkuta daiteke galdera bat. Begien mugimendu xume batean, ustekabeko ezpain-ikaran, poltsikoan gordetako oroitzapen batean, bizitzaren norabidea alda dezakeen keinuan, etorkizunaren haria lantzen duen hatzen dardaran… Oharkabean igaro daitezkeen dardaretan ezkuta daiteke galdera bat, eta agian haren erantzuna, interpretatzen jakinez gero.

Poesiara itzuli da Harkaitz Cano idazlea bere zazpigarren liburuan. Orain zazpi urte argitaratu zuen, hain zuzen ere, poesiaren arloan lehena. Artean narratibari eskaini dizkio argitaratutako beste liburu guztiak.
Norbait dabil sute-eskaileran poesia liburu gisa aurkeztu zaigun arren, irakurleak ez ditu hemen topatuko poesiaren ezaugarri ohikoenak. Are gehiago, liburu hau irekitzean poesia itxurazko narrazioak direla senti lezake norbaitek. Horren aurrean poesia bera askatasuna dela esan daiteke, formari dagokionez bederen, baina ez naiz lerro hauetan ildo horretatik joango. Harkaitz Canoren azken liburuko lerroek narrazio itxura nabarmena izan arren, poesiaz josirik daude.

Liburu honetan Harkaitzek New Yorkera eginiko bidaia da irudi nagusien iturria. Bidaia horren testuinguruan koka daitezke “Pasaia Blues” eleberria eta “Piano gainean gosaltzen” kronika bilduma. Lehenak sinesgarritasun handirik gabeko sentsazio hotz samarra ekarri zuen; bigarrenak planteamendu apalagoa izanik, unibertso berezi eta zehatzagoa eskeini zuen, irakurleengana gehiago gerturatuz. Norbait dabil sute-eskaileran aurreko biak osatzera dator, ziurrenik hiruen arteko emaitzarik borobilena eskainiz.

Poesia liburuak hiru zati ditu. “Sismografia” da lehena, hiruetarik agian pertsonalena. Testu bakoitza, ezkutuko kamera batez ateratako barne-polaroida dirudi, hainbat pertsonaiaren sentipenetan zehar ikusi ahal diren une izoztuak.

Poesia hauetako pertsonaiek ustekabean bizitzari egiten dizkioten keinuak irakurtzen ditu Harkaitzek zehaztasun handiz, haien barne dardaren interpretazio mikatz eta neurri berean sentitua eginez.Itxuraz garrantzirik gabekoak direla diruditen esaldietan, gertaeretan, jarreretan aurkitzen ditu gogoeta zorrotzenak. Lerro arteko ondorio eta gogoeta irekiak dira bertakoak, inperfektoak.

Liburuaren bigarren ataleko lerroetan izen propio ugari agertzen dira. Zenbaitetan beraien bizitzetan oso modu pertsonalean murgiltzen da autorea, besteetan bere esperientzia propioetan bidaiakide hartzen ditu pertsonaiok. Edonola ere, izen ospetsuak “izenik gabekoen” parean jartzen ditu sarri, erraztasun berdinaz mintzo baita Basquiat, Maiakovski zein teilatuetan lan egiten duen jendeaz.

Sute-eskailera kokaleku ezinhobea bilakatzen da pertsonaia hauentzat, izan ere, denek ihes egiten dutela gelditzen baitzaigu agerian. Harkaitzek bildu dituen gogoeta eta pertsonaiak atzeko ate horretaz mintzo dira, gure buruari aitortu nahi ez diogun guztiaz. Horren oihartzuna gerturatzen saiatzen da.

“Brooklynerako hirugarren atea” da azken atala, hiruetan agian indar gutxien duena. Atal honetan New Yorkeko bizitzaren isla xumeak eskaintzen dira egunerokotasunetik abiatuta. Hango bizimoduaren zeharkako kronikak dira.

Agian denok dugu geure buruari aitortzen ez diogun ukitu patetiko, surrealista, poetikoa. Agian New Yorken ageriagoa da alderdi gizatiar hori. Harkaitz Canok New Yorken bidez unibertsaltasunez janzten duen arren, gutaz, gizaki inperfektoez, ari da hitz egiten. Egoera limiteetan bizi direnek, barne eta kanpo dardaretan irakurtzen dute haien bizitzaren zentzua. Harkaitzen hitzetan dardara horiek senti daitezke, egoera limite horiek uste dena baino gertuago egon daitezkeela aurkitzean, bizitza txantxa beldurgarri bat izan daitekeela aurkitu eta norberak uste baino gehiagotan bizitzaren hariak ihes egiten duela ikustean.

Azken kritikak

Erreka haizea
Sonia González

Aiora Sampedro

Bakartasunaz bi hitz
Filipe Bidart

Aritz Galarraga

Pelegrinak
J.E. Urrutia Capeau

Hasier Rekondo

Errukiaren saria
Iñaki Irazu

Alex Uriarte Atxikallende

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Estibalitz Ezkerra

Zauri Bolodia
Oier Guillan

Mikel Asurmendi

Zuloa
Xabier Gantzarain

Peru Iparragirre

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Ibon Egaña

Ahotsak eta itzalak
Maixa Zugasti

Javier Rojo

Gerra txikia
Lander Garro

Roberto Moso

Girgileri Anderea
Maialen Hegi-Luku

Amaia Alvarez Uria

Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak
Alice Munro

Joannes Jauregi

Epailea eta haren borreroa
Friedrich Dürrenmatt

Aiora Sampedro

Bioklik
Asel Luzarraga

Iratxe Esparza

Artxiboa

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Hedabideak