kritiken hemeroteka

8.001 kritika

Azken kritikak

« | »

Arturo Kanpionen bost euskal narrazio / Jon Etxaide Itharte / Erein, 1993

Elezaharrak Felipe Juaristi / El Diario Vasco, 1993-09-04

Beharbada ez zaio gehiegi erreparatu Arturo Kanpionen literaturgintzari; ezagunagoak baitira gizon haren beste alderdi batzuk: euskaltzale, politikari, historiazale…Berriki irakurri ditut haren testu batzuk, gazteleraz irakurri ere, eta harritu egin naute, ez bainuen espero horrelako aberastasunik han aurkituko nuenik. Hizkera landua zerabilen, joria eta aberatsa, errealista batzutan, inpresionista bestetan, barroko samarra askotan, baina beti errejistro ugariekin. Nafarroak idazle onak eman ditu erdaraz, (euskaraz ere bai, noski).

Jon Etxaidek euskaraz jarri ditu Arturo kanpionen bost narrazio. Lan handia hartu du hori burutzeko, mardula eta eskergaitza. Aspaldi, Jon Etxaidek Pio Barojaren eleberri bat itzuli zuen “Itsasoa laino dago” izenburupean, eta hura irakurriz asko gara gozatu dugunok, euskarazko hitzak eman baitzizkion lehenagotik euskal sena bazuenari. Baina oraingo itzulpen honetan arazo dezente ikusten dut. Literalki, hitzez hitz, dago itzulita, eta itzultze modu horrek testua bera bortxatzen du, zapata estu batzuetan neurriz gaineko oina sartzen denetan bezala. Jon Etxaidek berak aitortzen du gehiago kosta zaiola Kanpion itzultzea, Baroja itzultzea baino. Sinesten diodan arren, begibistakoa baita bi idazle haien arteko ezberdintasuna, euskaraz propio idazten duenean hobeto egiten duela iruditzen zait, itzultzen duenean baino. Askoz naturalago ateratzen zaizkio hitzak eta joskera; behintzat hori dirudi. Eta gero badu ohitura bat, irakurlea neka erazten duena, irakurketa zailduz, eta, hain zuzen, orriak oharrez josteko ohitura da. Ohar batzuk beharrezkotzat jotzen ditut, lagungarri gertatzen baitira testuaren beraren ulermenerako; beste batzuk, ordea, ez.

Jon Etxaidek euskaratu dituen narrazioak hauexek dira: “Itzaltzuko koblaria”, “Villalba koronela”, “Gamio Anaiak”, ‘Yan Pier”, “Erraondoko azken ttunttuneroa”. Itzaltzuko koblaria Gartxot da. Hari leporatzen dio kondairak (ez Historiak) Altabizkarko kanta sortu izana. Oso istorio ederra dugu, elementu dramatikoz beterik, antzestua izateko duina. “Gamio Anaiak” parabola moduan kontatua dago, Kain eta Abelen hura dakarkigu oroimenera, Euskalerriaren zatiketa betikoa: beamondarrak eta agramnondarrak, eta abar…Nire gustorako,dena den, “Erraondoko azken ttunttuneroa” iruditu zait borobilena, ipuin gisa eta euskaratuta dagoen moduagatik.

Azken kritikak

Lagun minak
Jon Benito

Asier Urkiza

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

Nagore Fernandez

Analfabetoa idazle
Agota Kristof

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Erradikalak
Ane Labaka Mayoz / Beatriz Egizabal Ollokiegi

Jon Martin-Etxebeste

Eraikuntzarako materiala
Eider Rodriguez

Mikel Asurmendi

Hotza bazkatzen
Izaskun Igoa Jaimerena

Irati Majuelo

Krakovia
Goizalde Landabaso

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Austerlitz
W.G. Sebald

Hasier Rekondo

M ama* eme* ume*
Erika Lagoma / Estitxu Fernandez

Jon Martin-Etxebeste

Soka
Mikel Gurrea

Nagore Fernandez

Ez erran inori
Maddi Ane Txoperena

Asier Urkiza

39 lore
Amancay Gaztañaga

Amaia Alvarez Uria

Austerlitz
W.G. Sebald

Jon Martin-Etxebeste

Sed quia sua
Iñaki Segurola

Oier Iruretagoiena

Artxiboa

Ekaina 2022

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Hedabideak