kritiken hemeroteka

7.339 kritika

Azken kritikak

« | »

Arturo Kanpionen bost euskal narrazio / Jon Etxaide Itharte / Erein, 1993

Elezaharrak Felipe Juaristi / El Diario Vasco, 1993-09-04

Beharbada ez zaio gehiegi erreparatu Arturo Kanpionen literaturgintzari; ezagunagoak baitira gizon haren beste alderdi batzuk: euskaltzale, politikari, historiazale…Berriki irakurri ditut haren testu batzuk, gazteleraz irakurri ere, eta harritu egin naute, ez bainuen espero horrelako aberastasunik han aurkituko nuenik. Hizkera landua zerabilen, joria eta aberatsa, errealista batzutan, inpresionista bestetan, barroko samarra askotan, baina beti errejistro ugariekin. Nafarroak idazle onak eman ditu erdaraz, (euskaraz ere bai, noski).

Jon Etxaidek euskaraz jarri ditu Arturo kanpionen bost narrazio. Lan handia hartu du hori burutzeko, mardula eta eskergaitza. Aspaldi, Jon Etxaidek Pio Barojaren eleberri bat itzuli zuen “Itsasoa laino dago” izenburupean, eta hura irakurriz asko gara gozatu dugunok, euskarazko hitzak eman baitzizkion lehenagotik euskal sena bazuenari. Baina oraingo itzulpen honetan arazo dezente ikusten dut. Literalki, hitzez hitz, dago itzulita, eta itzultze modu horrek testua bera bortxatzen du, zapata estu batzuetan neurriz gaineko oina sartzen denetan bezala. Jon Etxaidek berak aitortzen du gehiago kosta zaiola Kanpion itzultzea, Baroja itzultzea baino. Sinesten diodan arren, begibistakoa baita bi idazle haien arteko ezberdintasuna, euskaraz propio idazten duenean hobeto egiten duela iruditzen zait, itzultzen duenean baino. Askoz naturalago ateratzen zaizkio hitzak eta joskera; behintzat hori dirudi. Eta gero badu ohitura bat, irakurlea neka erazten duena, irakurketa zailduz, eta, hain zuzen, orriak oharrez josteko ohitura da. Ohar batzuk beharrezkotzat jotzen ditut, lagungarri gertatzen baitira testuaren beraren ulermenerako; beste batzuk, ordea, ez.

Jon Etxaidek euskaratu dituen narrazioak hauexek dira: “Itzaltzuko koblaria”, “Villalba koronela”, “Gamio Anaiak”, ‘Yan Pier”, “Erraondoko azken ttunttuneroa”. Itzaltzuko koblaria Gartxot da. Hari leporatzen dio kondairak (ez Historiak) Altabizkarko kanta sortu izana. Oso istorio ederra dugu, elementu dramatikoz beterik, antzestua izateko duina. “Gamio Anaiak” parabola moduan kontatua dago, Kain eta Abelen hura dakarkigu oroimenera, Euskalerriaren zatiketa betikoa: beamondarrak eta agramnondarrak, eta abar…Nire gustorako,dena den, “Erraondoko azken ttunttuneroa” iruditu zait borobilena, ipuin gisa eta euskaratuta dagoen moduagatik.

Azken kritikak

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Mikel Asurmendi

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Aiora Sampedro

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Joannes Jauregi

Atzerrian
Nerea Balda

Ibon Egaña

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Javier Rojo

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Amaia Alvarez Uria

Ez dadila eguzkia sartu
Martin Etxeberria / Xabier Etxeberria

Amaia Serrano Mariezkurrena

Hariak
Yoseba Peña

Igor Elordui Etxebarria

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Txema Arinas

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Javier Rojo

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Artxiboa

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Hedabideak