kritiken hemeroteka

7.734 kritika

Azken kritikak

« | »

Literaturak umeei begiratu zienean / Manu Lopez Gaseni / Pamiela, 2006

Haur eta gazte literaturaz, galdera helduak egitean Iratxe Retozala / Berria, 2006-10-29

Duela bi aste, orrialde honetan bertan, Karlos Linazasororen Bestiarioa / Hilerrikoiak liburuaz hitz egitean, liburuaren irakurraldian sorturiko honako galdera hau aipatu nuen: “Irakurle gazteek Linazasorok egindako keinu eta begi-kliskatze horiek ulertuko ote?”. Ez zen, ez, haur eta gazte literaturaz aritzean antzeko galderaren batek biltzen ninduen lehen aldia. Are kezkagarriago dena, galdera horiexek testuak berak sorrarazitakoak bailiran bizi nituen, testuaren izaerak berak isuritakoak bailiran. Manu Lopez Gasenik atondu berri duen Literaturak umeei begiratu zienean saiakerari esker, galdera huraxe eta antzekoek neure aurreiritzietan (aurre-galderetan) zutela abiapuntu ohartu egin naiz, eta inola ere ez testuaren nolakotasunean. Honela diosku Lopez Gasenik: “[haur eta gazte literaturaren] kritika inoiz ez da kritika literario soila, baizik eta, sarritan, alderdi pedagogikoak nagusitzen dira: hizkuntzaren eta adinaren arteko egokitasuna, ukitzen diren gaiak eskoletako zehar-lerroekin bat datozen ala ez, testuaren luzera, eta abar” (60. or.). Argi ohartarazi du, haur eta gazte literatura irakurtzean hartzaile konkretu horrenganako begirunez (edo begirune horren aitzakiapean), egokitasuna eta zuzentasuna izan ohi direla galbahe lehenak. Hartzaile horiek, haurrak eta gazteak, homogeneotzat hartuz, edo larriago dena, homogeneo bihurtzeko arriskuz; nola edo hala, irakurraldia hasieratik baldintzatzen duten aurre-juzku ikasiak, hedatuak eta oharkabeak. Ezbairik gabe, literaturaren beste alorretan ohituago gaudenen keinu trakets eta pauso herrenak.

Aipaturiko horixe, dena dela, Lopez Gasenik saiakera honetan aurkezten duen aurre-juzku eta galdera berri askotariko bat baino ez da. Haur eta gazte literaturaren sistemaren eremu zabala ekarri du gogoetara: sortzailearen kokapena, kritikaren inguruko kezka, bitartekaritzaren helburua, irakurlearen trebakuntza, eta abar. Zein baino zein argiago. Izan ere, Lopez Gasenik lehen lerrotik adierazi bezala, lan honen asmoa maila akademikoan (eta hartara, irakurle gehienentzat urrunxe) jasotako zenbait gogoeta hurbilaraztea izan da, nolabait, eztabaidagai eta hausnarketagai horiek helaraztea, zabaltzea, guztion eskura jartzea. Zein baino zein hurbilago.

Gainera, ikaragarri ondo asmatu du galdera berri horiek proposatzerako garaian. Horretarako, ataletariko bakoitzean egitura antzekoa erabili du: lehenik, atalen hasieran trataturiko gaiaren zenbait xehetasun oinarrizko aurkezten dira; bigarrenik, askatu nahi den korapiloa azalarazten da, eta gehienetan zenbait adibide eskaintzen dira; hirugarrenik, galdera edo ezbai berriak proposatzen dira; eta azkenik, ez dago ondoriorik, ez dago askaturiko korapiloa berlotzeko asmorik. Azken asmo honi erantzuten dio, nik uste, saiakerak berak epilogorik edo ondorioen atalik gabe amaitzeak, eta nolabait, atalez atalkako aurkezpenera lerratzeak. Korapiloa ez berlotzeko aukera horretan asmatu duelakoan nago, izan ere, aukera horrek irakurlea pentsatzera darama, aurkezturiko galdera eta ezbai berri horien aurrean nork bere ondorio, aukera, korapiloak edo bideak hartzera. Nik neuk, behintzat, Lopez Gaseniri zor diot, ohikoegi eta sustraituegi nituen aurreiritzi (aurregaldera) horiek birpentsatzeko ahalegin eta bide berri hau.

Laburbilduz, haur eta gazte literaturaren ezagutza zabala eta sakona duenak egindako ohartarazpen hauek estimatzekoak dira, eremu horretatik urrunxeago gabiltzan hauei geure irakurraldietarako galdera berriak sortzeko premia ikusarazteko, haur eta gazte literaturaren irakurketan trebatzeko, eta haur eta gazte literatura irakurtzean bestelako solasaldiak abiatzeko. Ohiko aurre-iritzien gerriko hori laxatu, eta ahal izanez gero, baita guztiz deslotzeko ere.

Azken kritikak

Hiruki gatazkatsua
Marina Sagastizabal

Amaia Alvarez Uria

Urrats urratuak - Xabier Lete gogoan
Askoren artean

Irati Majuelo

Lilurabera
Yurre Ugarte

Ibon Egaña

Kilker bat autopistan
Bernardo Atxaga

Javier Rojo

Isiltasunaz hunatago
Jose Angel Irigaray

Mikel Asurmendi

Bidaia (h)ariketak
Oihane Zuberoa Garmendia Glaria

Igor Estankona

Lilurabera
Yurre Ugarte

Aiora Sampedro

Euskal literatura itzuliaren egiturak eta islak 1975-2015
Miren Ibarluzea

Javier Rojo

Erbesteko gutunak Victor Hugori
Louise Michel

Irati Majuelo

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Hasier Rekondo

Panpina
Erika Olaizola

Javier Rojo

Etxeko urak
Leire Bilbao

Nuria Cano

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

Ibai Atutxa Ordeñana

Artxiboa

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Hedabideak