kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Gure gerretako heroiak / Rafa Ugalde / Elkar, 2006

Sufrikarioa heroismo bihurturik Iratxe Retolaza / Berria, 2006-06-18

Gure gerretako heroiak hamaika narraziotara bihurtu ditu Rafa Ugalde zornotzarrak. Halako kutsu epikoa duen goiburuak harritu ez ezik, ernarazi nau. Erne, literatura garaikidean heroiak eta epika ez direlako behinola bezain ohiko, sendo eta gihartsu. Horregatik, narrazioetara jo aurretik, hainbat galdera sorrarazi dizkit goiburuak berak: Zer-nolakoari deitu zaio gerra? Zer-nolakoa ote gutasun hori? Zer-nolakoa hartu heroitzat? Galdera horietan bildurik abiatu nuen lehen irakurraldi hura.

Gerraren kontzepturik ohiko eta zabalduenari lotu zaio narrazio hauetan, hau da, bi herri edo giza-talderen arteko gatazka armatua, arma bidezko borroka. Hartara, bilduma honetako pertsonaiak han eta hemengo gatazka armatuetan kokatu dira, gure gerretan hain zuzen ere. Baina, zeintzuk ote gure gerrak? Liburuaren epilogo gisa-edo, egileak berak gure gerra horietariko bakoitzaren kokapenaren inguruko oharrak eskaini ditu —narrazioetan zehar zehazten ez bada ere—. Epilogotxo horretan, zein gerra izan diren oinarri esaten da: besteak beste, Irakeko gerra (Aurkitu behar ditut; Gorria), Afganistango bonbardaketak (Umeak), Vietnamgo gerra (Tiger Force), Espainiako gerra zibila (Espetxea), Balkanetako gerra (Oihu bi). Baina, esan bezala, narrazio hauetan espazioa eta denbora zehazgabeak dira, eta ez dirudi kokapen konkretuak egiteari erreparatu zaionik, baizik eta gerra orok dakarren sufrimendua parekatu eta berdindu nahi izan dela. Nolabait, zehazgabetasun horiekin egoera historiko, politiko eta kulturala sahiestu nahi izan da, eta pertsonaia horien barne-egoeran sakondu. Badirudi gerretan esku hartu edo gerrak pairatu dituzten pertsonaia hauek guztiak heroitzat hartu direla, eta sufrimenduak egin dituela heroi.

Baina, gerretan esku hartzen duten pertsonaien sufrimenduaz gain, nire ustean, bada gerra hauen artean bestelako lotura garrantzitsurik —beharbada egileari ere oharkabean igaroa—. Bai, han eta hemengo gerrak dira, munduan zehar kokaturikoak. Nolanahi ere, gerra horietan guztietan mendebaldarrok izan dugu nolabaiteko ardura edo erantzukizunik, geure agintarien diskurtsoaren babesa dela, edo geure agintariek kudeaturiko interes ekonomikoak ere jokoan direla. Eta neroni, batik bat horixe egin zait deigarri: gerretako istorio hauetan ez da ardura edo erantzukizunaren izpirik. Bai, fede edo diskurtso ideologiko baten ardura adierazten da, baina badirudi fede edo diskurtso ideologiko horrek gizakiak harrapatu dituela, haien borondatea xurgatuz. Hartara, narrazio hauen asmoa ez dirudi ardura edo erantzukizun sentimendua ernaraztea denik, baizik eta gerretan sufritzen dutenekiko hurbiltasun eta erruki sentimendua ernaraztea. Edo nolabait, mendebaldarrok gerra horiek guztiak hautemateko erabilitako zentzumen nagusia, ikusmena, zalantzan jarri nahi izan da.

Izan ere, gaur egun, mendebaldarrok munduan zehar gertatzen diren gerren inguruko irudiak ia-ia gertatu ahala jaso ohi ditugu. Are gehiago, milaka lagunen sufrimendua eta heriotza dakarten gerra horiek reality show itzelak bilakatu dira, komunikabideak hortxe baitabiltza ea nork heriotza gehiago iruditan bilduko. Narrazio hauen bitartez, Rafa Ugaldek ikuskizun bilakatu diren gerra horien bestelako irudikapena egin nahi izan du, gerretako iruditan anestesiaturik gauden mendebaldarron hautematea ernarazteko asmoz. Eta honela, narrazio hauetan bestelako zentzumenek (ukimenak, entzumenak, adimenak eta abar) leku berezia hartu dute, irakurleok iruditan ikusi ohi ditugunak beste zentzumen batzuen arabera jasoz bestelako esperientzia bizi dezagun.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak