kritiken hemeroteka

7.279 kritika

Azken kritikak

« | »

Lile / Peru Magdalena / Elkar, 2006

Unearen goratzarre intuizioaren narratiban Josu Lartategi / Deia, 2006-05-02

Peru Magdalenaren narratiba nolakoa den galdetuko balidate zera esango nieke, Lile honetan behintzat narratiba antinarratiboa dela, segida logikarik gabea baina naturala, atzetik aurrerako bide parentesiz josia, okerdurari okerdura darraiona, artezkoari arteza, anormala baina normaltzat hartu beharrekoa. Intuitiboa. Arrazoiaren iruntzitik, hots, intuiziotik jaioa eta intuiziora emana.

Peru Magdalenak uneka idazten duela dirudi, maiteminak jotako batek poema inpultsiboki idazten duenean bezala, berbarik berba baino arnasarik arnasa, hatsik hats. Haren prosa oso poetikoa dela begien bistakoa da, baina hori baino gehiago, haren narratiba, haren idazteko edo kontatzeko modua unearen poetika baten pean dago; haren literatura unearen estilistika jakin bati lotzen zaio. Jarrera filosofiko eta artistiko kontziente edo inkontzientea ageri duela dirudi: barne bultzadari uneoro men egitea. Hori izan liteke irakurle gehienei deigarri suertatuko zaiena. Neuri hala gertatu zait.

Esandakoak badu engainutik zerbait, faltsutik zerbait nabaria; alegia, ipuinek aurre-hausnarketa eskatu diotela egileari. Lehenengo pertsonan datozen hainbat kontakizun amaiera jakin baten pean daude ia osoki, aitzakia hutsa dira azken uneko efektu ustekabeaz aprobetxatzeko. Hala ematen dute Lucius eta hizlariarenak, neska beltzaranarenak, polizia sekretuarenak, gorbatadunarenak eta beste anitzek… Pentsatzen jarrita, Lileren gainekoak eta poemak izan ezik, dena begitantzen zaizkit talde horretan sartzekoak.

Ipuinok (poemek ipuinen izpirituarekin batera datozen pintzelada intimistak eta inpresionistak dirudite, eta alde batera utziko ditut) esaldi laburrekoak ditugu formalki, autoritate erreferentzia edo presentzia gehiegizkoekin (nire ustez), hiztegi kaleko xamarra (talka egin dit hasieran, baina akabuan arrazoiaren gortina zabaldu eta oso lortua iruditu zait), sarri nahita umetua, txirotua, eraldatua, hitz joko eta asmazio ugarirekin (batzuk lortuak, beste batzuk ez hainbeste; hemenegi egotearena gustatu zait, baita fadotua egotearena ere)… hiztegia iraultzen du, esploratu, eta zalantzarik gabe hori ere arrazionaltasun guztiarekin haustearen aurre-jarrerarekin bat doa: datorkiona datorkion eran eta unean idazten baitu. Halako zerbait erreklamatzen duela dirudi. Eta bizitza fadotu eta hemenduegi honetan dena da zilegi.

Amaierarako utzi dut Lileri buruzko guztia. Zati horiek onenak iruditzen zaizkit, forma eta fondoa elkarhartze perfektuan datozelako, agertzen eta ezkutatzen zaigun guztia unearen goratzarretik sortua delako. Uler bedi, korritzera goazenean bezala, azken unean berdin zaigunean zer izan den eta zer izango den, momentu batetik aitzinera dena laburtzen delako amaitzera, orgasmora… unea bizitzera. Lile honetarako idazkera orgasmikoa izendapena zilegi dela otu zait. Oraintxe otu ere.

Azken kritikak

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Aiora Sampedro

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Joannes Jauregi

Paperezko hegazkinak
Lutxo Egia

Amaia Serrano Mariezkurrena

Basa
Miren Amuriza

Iratxe Esparza

Ez da erditzea
Ione Gorostarzu

Alex Uriarte

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Igor Estankona

Ur biren artean
Patxi Iturregi

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Mikel Asurmendi

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Igor Estankona

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Peru Iparragirre

Irautera
Castillo Suarez

Javier Rojo

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Mikel Asurmendi

Julien Vinsonen hegaldia
Patxi Zubizarreta

Aiora Sampedro

Kamisoi zuri zetazkoa
Alaine Agirre

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Hedabideak