kritiken hemeroteka

7.734 kritika

Azken kritikak

« | »

Ezkatak / Leire Bilbao / Susa, 2006

Ezinaren poetika Iratxe Retolaza / Berria, 2006-04-18

Hitzaren erreferentziarekiko eta lengoaiarekiko mesfidati —edo—, zenbait euskal poetek gorputzaren lengoaiaren aldarria bere egin dute; hala Mire Agur Meabek nola Kirmen Uribek (“Azalaren kodea”n eta “Bitartean heldu eskutik”en). Leire Bilbaoren poemetan ere zenbaitetan gorputza da abiapuntua, gorputzaren mugek eta bereziki gorputzaren zentzumenek sortzen dituzte poemetako irudirik eraginkorrenak. Baina, bi poeta haientzat azala(k) eta eskua(k) poemaren akuiluak dira, eta Bilbaorentzat, berriz, gorputza ezin(ar)en iturburua da, gorputzaren lengoaiarekiko ere mesfidati. Hortaz, haren poemetan ez dago kasik akuilurik, ez dago kasik heldulekurik. Poemak jada ez dira mailu, ezta laztan ere. “Alferrikakoa da poema. Badakizu / Gaur inor ez da ezinezkora dedikatzen” dio Jean-Michel Maulpoix poeta frantsesak, eta hitz horiek bere eginez abiatzen da Ezkatak poesia-liburua. Eta baita Joseba Sarrionandia lagun duela (“Ez diren gauzak ere badira”). Abiaburuko bi aipu horietan biltzen da etortzear den poetika; izan ere, poesiari (ezinezkoaren jardunari) ekin dio Bilbaok, eta jarduera horren sorburutzat ezinak hautatu. Ezinezkoa ezinetan gauzatuz, hitza ezinetan pausatuz. “Egunero” poemaren aitortza ezin argigarriagoa da: “… hutsaren arrazoia hobesten dut / arrazoi hutsik ezean…” (13. or). Arrazoiarekiko mesfidati, huts eta ezinetan galdezka dabil, huts eta ezinak ezagutzaren/esperientziaren iturri nagusi bilakatuz. Azken batean, “ez daitekeenetik hasten gara” (49. or), eta are gehiago, “ezinez izan gara” (33. or). Ezinak abiapuntu ez ezik, izanaren muinak.

Baina, ezinez ezin eginiko bidaia horretan bilakaera nahikoa garbia antzematen da: barne-ezinetatik kanpo-ezinetaranzko bidaia. Hona hemen, oro har, bidaia horretan egiten diren urrats aipagarrienak; lehenik, nork —zehazki, zenbait emakumek— bere burua ukatzeko eta larrutzeko (ezkatatzeko?) ekintza irudikatzen duen poema (“Burua kentzen”); bigarrenik, nork bere azal azpira heltzeko ezinak (Lehen atala); hirugarrenik, zenbait ezinen kontzientzia hartzea da mintzagai (Bigarren atala); laugarrenik, munduarekiko harremanetan sorturiko ezinak dira poesiagai; bosgarrenik, ideiek eta sinesmenek sorturiko ezinak.

Nolanahi ere, liburuak aurrera egin ahala, poemak narraziorantz hurbildu dira, eta esperientzia baten kontaketarantz jo dute. Lehen poemako “badira” hura, “badirudi” bilakatuz. Eta nire ustean, lehen bi ataletan trebeago ibili da poeta, bertako poemek esperientzia berriagoa eta iradikatzaileagoa sorrarazi baitute nigan. Besteak beste, lehen bi atal horietan ere kokatu dira emakumetasunaren inguruko poema eder eta berritzaileak (bereziki, “Odoletan 1″, “Odoletan 2″ eta “Emasabela”). Hurrengo bi ataletan, aldiz, esperientzia-poesiatik hurbilago ibili da. Azken batean, “badira” berri eta berezi baten sorkuntzan jaioago ibili da, “badirudi” zuzenago horretan baino. Alegia, ezinak egokiago bilakatu ditu izan “badira” formularen bitartez. Bestalde, izanaren ezin horiek guztiak poemara paradoxen eta anbiguotasunen bitartez bildu dira, eta paradoxa eta anbiguotasun horiek hobe funtzionatu dute barne-hautemateetan, nik uste. Halaber, izenburuaren beraren anbiguotasunean pausatu dira poema onenak, pertsonak eta arrainak, azalak eta ezkatak txirikordatuz eta nahastuz. Azken batean, ezkatak arrainen gorputzeko kanpo-estalki zurrunak ez ezik, gizakien larruazaletik erortzen diren geruza-puskak ere badirelako. Ezkatak, zurrun eta itsaskorrak, baina aldi berean malgu eta erorkorrak.

Azken kritikak

Hiruki gatazkatsua
Marina Sagastizabal

Amaia Alvarez Uria

Urrats urratuak - Xabier Lete gogoan
Askoren artean

Irati Majuelo

Lilurabera
Yurre Ugarte

Ibon Egaña

Kilker bat autopistan
Bernardo Atxaga

Javier Rojo

Isiltasunaz hunatago
Jose Angel Irigaray

Mikel Asurmendi

Bidaia (h)ariketak
Oihane Zuberoa Garmendia Glaria

Igor Estankona

Lilurabera
Yurre Ugarte

Aiora Sampedro

Euskal literatura itzuliaren egiturak eta islak 1975-2015
Miren Ibarluzea

Javier Rojo

Erbesteko gutunak Victor Hugori
Louise Michel

Irati Majuelo

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Hasier Rekondo

Panpina
Erika Olaizola

Javier Rojo

Etxeko urak
Leire Bilbao

Nuria Cano

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

Ibai Atutxa Ordeñana

Artxiboa

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Hedabideak