kritiken hemeroteka

7.544 kritika

Azken kritikak

« | »

Hauts bihurtu zineten / Juan Kruz Igerabide / Alberdania, 2005

Memoriaren errautsetatik Ibon Egaña / Berria, 2005-12-06

Ez dut gogoan nori eta non, baina nonbait irakurri nuen Bernardo Atxagaren narratibaren azierto handienetakoa zela haur literaturako zenbait erregistro eta baliabide erabiltzea helduentzako literaturara egokituta. Oso garbi zehazten ez dakidan ideia hori ibili dut buruan Juan Kruz Igerabideren helduentzako lehen eleberria irakurri ahala ere, ez bakarrik Hauts bihurtu zineten nobelak Atxagaren idazkera ekarri didalako gogora batzuetan, ezpada Igerabidek, ezaguna denez, haur eta gazte literaturan trebatuta, eta ongi trebatuta ekin diolako helduentzako narratibari, eta hori, igarri egiten delako bere azken lan honetan. Igarri egiten da, estiloaren soiltasunean (hiztegiaren ñabardura aberatsez lagunduta betiere), narrazioaren erritmoan, eta, finean, gauzei so egin eta mundua izendatzeko maneran.

Alabaina, irakurketa bizia ahalbidetzen duen idazkera horren atzean, ez dago lekurik trazu lodirako, axalkeriarako, infantilismorako. Guztiz bestela, estilo soil hori sakontasun handiko gaiez jarduteko baliatzen du adunarrak, eta ez die barne nahiz kanpo gatazkei, gizakiaren eta literaturaren betidaniko gai nagusienei itzuri egiten. Pedro Ugartek esan zuen behin literaturak morala behar duela izan (ezen ez moralista), eta hatsarre horri heltzen dio Igerabideren eleberri honek ere, bere ibilbideko lan askotariko zenbaitek bezala: gatazka moral eta etiko garrantzitsuak jartzen ditu eleberriaren lehen planoan, existentziaren eta bizitzaren gaineko gogoeta orokorrekin batera, eta haiei heltzen die zuzen, itzulingururik gabe, perifrasirik gabe. Ausardia eskergarria erakusten du, esate batera, biolentziaren erabileraren zilegitasun etikoaz eztabaidatzean, labainkorra den gaiari oin-puntetan ihes egin ordez, aurrez aurre begiratuta.

Igerabideren eleberriak aurkezten dituen gatazka moral, sentimental eta existentzialek frankismoaren azken urteetako eta trantsizio garaiko Euskal Herriko auzo txiki bat dute eszenatoki. Garai hartako grebak, langile mugimendua, atxiloketak, atentatuak, ezkerreko mugimenduekin lotutako bizimodu alternatiboen sorrera… horiek guztiak —gurean askorik landu gabeak— hartzen ditu hizpide Igerabideren nobelak, guztia ere Joantxo narratzailearen bihotz-begien galbaheak irazita. Joantxo —Herrenko, gehientsuenentzat— mutiko gaztea, poesiarako jaidura duena, jakin-minez betea da istorioaren gidaria, eta nerabearen bizitzarako iniziazioak eta bere barne-gatazkek hartzen dute protagonismoa eleberrian, dekoratua giro sozio-politikoak taxutzen duela. Nolanahi ere, eleberriko benetako protagonista Adela da, auzoko maistra aurrerakoia, narratzaileak bigarren amatzat daukana; eta Igerabidek asmatu du emakume horren bizitza mutiko gaztearen begietatik kontatzea hautatuta; hala, nerabearen begiradak nabarmenago egiten ditu emakumearen (eta baita gizartearen) kontraesanak eta drama. Halaber, hasieran narratzaileak idealizatuta dakusan Adelaren pixkanakako desmitifikazioak aukera ederra ematen dio idazleari zenbait gairen gaineko dialektikak aurkezteko, eta gogoeta irekiak formulatzeko, bi pertsonaia nagusien bizi-jarrerak aurrez aurre jarrita.

Maila desberdineko irakurketak ahalbidetzen dituen eleberria da Igekabiderena, bere soiltasunean oso aberatsa. Liburua bada iniziazio-nobela bat, baita garai historiko baten birkreazioa ere (ez da zaila nobelaren zinemarako egokitzapena irudikatzea), edo baita bizitzaren eta existentziaren gaineko gogoeta eta iraultzaren eta utopiaren ezinaren testigantza mingarria ere. Emaitza, irakurterraza izanik ere ausarta, sakona, eta oso humanoa den eleberria da, gurean garai historiko horretara hurbiltzeko egin den saiorik estimagarrienetakoa.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Ibai Atutxa Ordeñana

Poesia kaiera
June Jordan

Aiora Sampedro

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Igor Estankona

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak