kritiken hemeroteka

7.399 kritika

Azken kritikak

« | »

No (poema akrilikoak) / Patxi Salaberri / Pamiela, 2005

Infinituaren lasaitua Iñigo Roque / Gara, 2005-12-03

Esperientziaren poesia, asalduraren poesia, poesia sinbolista eta tradizionala… Poesia. Genero laudatua eta goretsia (sari autonomikoetan izan ezik), teorizatua eta azaldua. Nork ez du egundo poemarik idatzi? Bada, Patxi Salaberrik ere izkiriatzen ditu. Honezkero, ez litzateke inor harritu behar, 2002. urtean Irun Saria irabazi zuelako bere lehenbiziko poema-liburuarekin (“Uretan idatziak”). Dena dela, Patxi Salaberri gure artean ezagun dugu Axularren prosa jendartean zabaltzeko eginiko ahaleginagatik, ez olerkari izateagatik.

Idazleak lau maila proposatzen dizkigu, harri lokabez eginak eta goroldioz tapizatuak, leizera jaisteko.

Lehenbiziko mailan, poeta bere maiteari mintzatuko zaio. “Zu zeu, maitia, zaitut falta”, esaten dio. Hura ondoan nahi du, irudiz eta hitzez ezin adierazizkoak elkarrekin sentitzeko: haizea, izartegia, iluntasunaren isila, bakardadearen samurra… Poetak, hala ere, ez die jaregiten sentimenduei; ez ditu pasadizoak kontatzen; ez du xehetasuna handitzeko enbeiarik. Ez. Batzuen irudiko, poetaren jarduna hotza eta arrotza izango da, lehorra. Ez da hala baina. Axalekoari uko egiten dio; ez da besterik. Idazleak entelegamenduari eragiten dio, denboraz (“Non dago galdu behar nuen erlojua?”), komunikazioaren ezinaz, bizitzaren zentzugabekeriaz… aritzeko.

Beste maila bat jaitsiko dugu, “hotz, irristakor, heze”. Idazleak bere larritasun klaustrofobikoaren berri ematen digu, hatsa labur. Hodeiertzik ez duten espazioak irrikatzen ditu, eta, gora begira, izartegiaz eta kosmosaz berbetan hasten zaigu. “Naturan bilatu dut existentziaren itolarria gainditzeko (…) ihardespena”, diosku, bertsolerrotan baina hitz lauz legez. Eta haraindiko bidaia horretan, patua, ametsak edo existentzia bera erabiltzen ditu gogoan. Bizitzaren errealitatea bera zalantzan jartzen du, gogoetari loturik: simulakroa ote den, aktore hutsak ote garen. Ideia klasikoak.

Hirugarren maila zapalduko dugu hurrena. Harri piloak aurkituko ditugu nonahi, eta zapoak saltoka. Gizonen eta andreen arteko harremanen lugorrira eramango gaitu Patxi Salaberrik, aurrenik Adam eta Evaren ipuina berriro bisitatuz, mendetasuna eta nagusigoa ironikoki aurkezteko. Amodioa eta desamodioa ere hizpide izango ditu, irudi lurrintsuegiak erabiliz sarri, edo alor zaharrak jorratuz (presentzia absentea, esaterako). “Isilik egon zaitezke / putzu lehorren antzera, / hitz-urik ez duzulako hondoan”. Horrelako lerro zilar batzuk eskaintzen dizkigu. Gaia ezaguna izan arren, irudiek ez baitute baitaezpada betikoak izan behar.

Azkenik, laugarren mailara, beherenera, iritsiko gara. Desamodioak diosal egiten digu, “malko ziruditenak begietan irentsiz”, abandonuaren eskutik helduta. Eguzkiaren eta Ilargiaren harremanari buruzko etsenplu klasikoarekin topo egin ondoan, tragedia txikien bindikazioa egiten digu idazleak, hondamendi kosmikoen neurriko izan ez arren. Atal horretan, oso poema bitxia kausituko du irakurleak, benetan atsegingarria. Greba-egunean ikazkin batek dituen kezkak eta ezbaiak aletzen dira bertan.

Eta oroiminari sei lerro eskaini ondoren, eremu akronikora garamatza Salaberrik, aurrez esandakoak berresteko (“Eguzkiak ez du / izarren beharrik; / ezta izarrek ere / Eguzkiarenik”) edo bizitzaren ironia atzera azaleratzeko (“Tesaliarrarena” poema dotorea).

Beste era bateko poeta dugu Salaberri garaiotan. Lau maila dira, lau, jaitsi beharrekoak, astiro eta kontu handiz. Hala ere, galdera bat pausatu nahi nuke: aski al da lerroak haustea poesia idazteko?

Azken kritikak

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Amaia Alvarez Uria

Itzuliz usu begiak
Anjel Lertxundi

Joannes Jauregi

Iturria
Unai Elorriaga

Aiora Sampedro

Zeldak
Elena Olave

Javier Rojo

Susmaezinak
Itxaro Borda

Estibalitz Ezkerra

Irautera
Castillo Suarez

Alex Uriarte

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Untz Ohe

Miñan
Amets Arzallus Antia

Irati Majuelo

Hiru gutun Iruñetik
Patxi Zubizarreta

Amaia Serrano Mariezkurrena

Poesia kaiera
Louis Aragon

Igor Estankona

Poesia kaiera
Louis Aragon

Javier Rojo

Goldsmithen ikaslea
Joxean Agirre

Txema Arinas

Poesia kaiera
John Berger

Igor Estankona

Zorioneko familia
Iñaki Irasizabal

Aiora Sampedro

Artxiboa

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Hedabideak