kritiken hemeroteka

8.068 kritika

Azken kritikak

« | »

No (poema akrilikoak) / Patxi Salaberri / Pamiela, 2005

Infinituaren lasaitua Iñigo Roque / Gara, 2005-12-03

Esperientziaren poesia, asalduraren poesia, poesia sinbolista eta tradizionala… Poesia. Genero laudatua eta goretsia (sari autonomikoetan izan ezik), teorizatua eta azaldua. Nork ez du egundo poemarik idatzi? Bada, Patxi Salaberrik ere izkiriatzen ditu. Honezkero, ez litzateke inor harritu behar, 2002. urtean Irun Saria irabazi zuelako bere lehenbiziko poema-liburuarekin (“Uretan idatziak”). Dena dela, Patxi Salaberri gure artean ezagun dugu Axularren prosa jendartean zabaltzeko eginiko ahaleginagatik, ez olerkari izateagatik.

Idazleak lau maila proposatzen dizkigu, harri lokabez eginak eta goroldioz tapizatuak, leizera jaisteko.

Lehenbiziko mailan, poeta bere maiteari mintzatuko zaio. “Zu zeu, maitia, zaitut falta”, esaten dio. Hura ondoan nahi du, irudiz eta hitzez ezin adierazizkoak elkarrekin sentitzeko: haizea, izartegia, iluntasunaren isila, bakardadearen samurra… Poetak, hala ere, ez die jaregiten sentimenduei; ez ditu pasadizoak kontatzen; ez du xehetasuna handitzeko enbeiarik. Ez. Batzuen irudiko, poetaren jarduna hotza eta arrotza izango da, lehorra. Ez da hala baina. Axalekoari uko egiten dio; ez da besterik. Idazleak entelegamenduari eragiten dio, denboraz (“Non dago galdu behar nuen erlojua?”), komunikazioaren ezinaz, bizitzaren zentzugabekeriaz… aritzeko.

Beste maila bat jaitsiko dugu, “hotz, irristakor, heze”. Idazleak bere larritasun klaustrofobikoaren berri ematen digu, hatsa labur. Hodeiertzik ez duten espazioak irrikatzen ditu, eta, gora begira, izartegiaz eta kosmosaz berbetan hasten zaigu. “Naturan bilatu dut existentziaren itolarria gainditzeko (…) ihardespena”, diosku, bertsolerrotan baina hitz lauz legez. Eta haraindiko bidaia horretan, patua, ametsak edo existentzia bera erabiltzen ditu gogoan. Bizitzaren errealitatea bera zalantzan jartzen du, gogoetari loturik: simulakroa ote den, aktore hutsak ote garen. Ideia klasikoak.

Hirugarren maila zapalduko dugu hurrena. Harri piloak aurkituko ditugu nonahi, eta zapoak saltoka. Gizonen eta andreen arteko harremanen lugorrira eramango gaitu Patxi Salaberrik, aurrenik Adam eta Evaren ipuina berriro bisitatuz, mendetasuna eta nagusigoa ironikoki aurkezteko. Amodioa eta desamodioa ere hizpide izango ditu, irudi lurrintsuegiak erabiliz sarri, edo alor zaharrak jorratuz (presentzia absentea, esaterako). “Isilik egon zaitezke / putzu lehorren antzera, / hitz-urik ez duzulako hondoan”. Horrelako lerro zilar batzuk eskaintzen dizkigu. Gaia ezaguna izan arren, irudiek ez baitute baitaezpada betikoak izan behar.

Azkenik, laugarren mailara, beherenera, iritsiko gara. Desamodioak diosal egiten digu, “malko ziruditenak begietan irentsiz”, abandonuaren eskutik helduta. Eguzkiaren eta Ilargiaren harremanari buruzko etsenplu klasikoarekin topo egin ondoan, tragedia txikien bindikazioa egiten digu idazleak, hondamendi kosmikoen neurriko izan ez arren. Atal horretan, oso poema bitxia kausituko du irakurleak, benetan atsegingarria. Greba-egunean ikazkin batek dituen kezkak eta ezbaiak aletzen dira bertan.

Eta oroiminari sei lerro eskaini ondoren, eremu akronikora garamatza Salaberrik, aurrez esandakoak berresteko (“Eguzkiak ez du / izarren beharrik; / ezta izarrek ere / Eguzkiarenik”) edo bizitzaren ironia atzera azaleratzeko (“Tesaliarrarena” poema dotorea).

Beste era bateko poeta dugu Salaberri garaiotan. Lau maila dira, lau, jaitsi beharrekoak, astiro eta kontu handiz. Hala ere, galdera bat pausatu nahi nuke: aski al da lerroak haustea poesia idazteko?

Azken kritikak

Keinura itzuli
Elena Olave

Irati Majuelo

Poema liburu bat ---irakurtzeko jarraibideak---
Angel Erro

Maddi Galdos Areta

Ipuina engainua da
Iban Zaldua

Aitor Francos

Isildutako eskuak
Jon Abril

Aitor Francos

Atsoa
Victor Catala

Nagore Fernandez

Erretzaile damutuen konpainia
Aingeru Epaltza

Asier Urkiza

Borrokalari transgeneroak
Leslie Feinberg

Amaia Alvarez Uria

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Ibon Egaña

Amatu
Maite Lopez Las Heras

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Irati Majuelo

Kale gorriko umeak
Pier Paolo Pasolini

Ibai Atutxa Ordeñana

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Jon Martin-Etxebeste

Azken etxea
Arantxa Urretabizkaia

Mikel Asurmendi

Hamahiru ipuin
Luisa Carnes

Asier Urkiza

Artxiboa

2022(e)ko abendua

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

2021(e)ko abendua

Hedabideak