kritiken hemeroteka

7.357 kritika

Azken kritikak

« | »

Mahatsaren begia / Eneko Bidegain / Elkar, 2005

Gizartearen atzaparretan Maider Ziaurriz / Berria, 2005-06-15

XXI. mendeko gizartearen alderdi makurrenak erakutsi dizkigu Eneko Bidegainek “Mahatsaren begia” eleberrian. Horretarako, familia bat jarri du miseria horien erdi-erdian, eta erretratu arrunt erreala egin dio. Nobela gordin bat da horren emaitza.

Ez da gehiago behar: nahikoa da familia bakar bat, gaur egungo gizartean ditugun arazo larrienez hitz egiteko. Eleberri honetako familiak, izan ere, ez du ezagutzen zoritxarra besterik, eta senperrenak ikusiko ditu: langabezia, gizartearen bazterketa, espetxea, hiesa, familia galtzea, traizioa… Zoritxar perfektu baterako osagai guztiak ekarri ditu Bidegainek, bata bestearen atzetik. Horrela esanda, pentsa daiteke gehiegizkoa ere badela hainbeste zoritxar familia bakar bati gertatzea, baina halaxe etortzen omen dira ezbeharrak, denak sailean; gainera, sufrikario horiek ez dira bat-batean eta ezerezetik sortzen: ondo sustraituta daude istorioan; ernetzen eta hazten ikusiko ditugu, elkarren artean nola korapilatzen diren, eta korapilo horiek familia nola estutzen eta itotzen duten. Istorioa ondo errotzeko, pertsonaien psikologian miaka ibili da Bidegain. Haien kezkak, minak eta ezinak erakusteko eginahalak egin ditu, eta, horri esker, zoritxarren kate horri egiantza ematea lortu du.

Protagonista lanik gabe geratzen denean hasiko da familia honen gurutze bidea. Ogia kentzea nahiko zigor ez, eta gizartearen presioa jasan beharko dute; jendearen begiratuek eta arbuioek azpilana egingo dute beren buruetan, isilik baina gupidagabe, eta estropezuka ibiliko dira ilunpetan, argia bilatzeaz ere etsita. Eleberri honetako protagonista burua ezin altxaturik ibiliko da; hondoa joa du, estimua ondo zanpatua, eta tabernazuloan soilik lortuko du bere ezinetatik libratzea eta nor sentitzea. Halaxe ibiliko da familia osoa ere: mandotik astora eta astotik lurrera. Hala ere, beltz nabarra izango da hasierako tragedia hori, ikatza bezalako labezomorro bihurtuko baita aurrerago.

Azken batean, gizartea labezomorro handi bat da, jendea bere atzapar zorrotzekin harrapatzen duen zomorro beltz eta erraldoi bat, eta estutu egiten du, eta lepoa ondo bihurritzen. Ez du kontuan hartzen inoren sentimendurik, eta preso hartzen du jendea, arauetatik eta ustez denok izan behar ditugun bizi-ohituretatik kanpo ibiliz gero. Baina preso egoteko ez da kartzeletako barrarik behar; barra fisikoen artean baino askoz presoago egon daiteke bat barra psikikoen artean, norberaren burua baita denik eta espetxerik gogorrena. Liburu honetan, preso egoteko bi moduak erakutsi dizkigu Bidegainek; baina, batez ere, kate ikusezin eta ezin hautsizkoak erakutsi dizkigu, burdinazkoak baino gotorragoak diren kateak.

Ez du juzgu moralistarik egin, baina gizarteko hainbat bidegabekeria utzi ditu agerian: jendea zigortzeko sistema zurruna, mihi gaiztoek dakartzaten ondorio latzak, laguntzaren premia gorriena dutenak baztertzeko joera… Horrez gain, giza harremanen gainean hausnartzeko bide eman du: familiakoen arteko ezin ulertuak, gizon-emakumeen arteko sentimendu korapilatsuak… Eta, harreman horietan oinarrituta, hainbat galdera ere egin ditu: zergatik arrimatzen gara gizon-emakumeok elkarrengana? Zergatik irauten du jendeak urteetan eta urteetan elkarren ondoan? Benetako maitasuna ote da, edo behar hutsa eta bakardadearen beldurra? Galdera horiei, ordea, norberak bilatu beharko die erantzuna.

Istorioa indarra hartzen doa orriz orri, idazlea gero eta seguruago, istorioan gero eta sartuago egongo balitz bezala. Urtu ahala ahoa bete gustu uzten duen goxokiaren antzera gertatuko zaigu azkenean, baina gozo gehiegi ere komeni ez, eta Bidegainek ez du istorioa amaitu nahi izan, irakurleak ere parte hartu behar baitu.

Azken kritikak

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Joannes Jauregi

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Aiora Sampedro

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak