kritiken hemeroteka

7.399 kritika

Azken kritikak

« | »

Parisen sabela / Emile Zola (Karlos Zabala) / Elkar/Alberdania, 2005

Pertsona zintzoen maltzurkeria Karlos del Olmo / Berria, 2005-04-12

Zola frantziar naturalismoaren aita ei da. Bizian zein hilean ospetsu bezain eztabaidatua, balio demokratiko eta sozialisten ikurra, iraultzaile eta lizun sona eroaten zuen aldean. Idazleak, ordea, beraren lanen edukia aldezteko esan ohi zuenez, errealitatea bere gordinean eta ilunean aurkeztu beste asmorik ez zuen. Ez da harrigarri gertatzen, beraz, Karlos Zabalak euskaraturiko Parisen sabela nobelan pertsonaiak, halabeharretik, determinismotik eta Darwinen zein beste jakintsu batzuen hastapenetatik etengabe edan arren, inoiz ere ase ez geratzea.

Ez dator, baina, lehenengo aldiz euskal arropez jantzita Zola, bai, ordea, horrelako neurriko lan mardul batean. Paris izaki modura agertzen da, sabel erraldoi eta aseezinaren jabea. Organo haren inguruan antolaturik dago bizitza eta antzera jazotzen zaie hirian bizi diren lagunei. XIX. mendeko medikuen modura, gaixotasun zantzuei behaketa kliniko estu-estua egiten baitzieten, idazleak naturalismo zientifiko halako bat lantzen zuen, gizarte eta famili inguru jakinetan harrapaturik bizi ziren pertsonaien akats eta bizio ezkutuak agerian jartzeko, suntsipen bidea erakutsi guran.

Argitaletxe batean ekin zion idazten Zolak, baina berehala jo zuen kazetaritzaren alorrera. Kazeta lanetan berehala erakutsi zuen objetibismo kritiko eta nahigabetu moduko bat, geroko literatur lanak erabat kutsatu zituena.

Giza aberea aurkeztu ohi zuen, den-dentxoan, bulkada primarioek nora ezean eroanda. Gogotik ahalegindu zen, halere, gertaeren zergatiko natural eta sozialak esplikatzen. Hura guztia oso idazle gutxik lortu duten teknika trebea lagun, Paris handiaren moduko giza eta eraikin zein kale-plaza aldra handiei bateratsu dantza harmoniatsuan eragiteari doakionez.

Pertsonaia batzuen ibilerek amildegia dute akabera, beste batzuek, ordea, halako justizi xerka nekaezinean dihardute, pertsonari dagokion duintasuna erantsi guran. Zolak berak garai hartako sistemak zapaldutako Dreyfusen alde jendaurrean egiterakoan legetxe, kartzela zigorra jasan behar izan zuelako inoren aurkako justiziarik eza defendatzearren. Euskaraz zenbaitek sabel zuri esaten diote iruzurkerian dabilenari. Esakune ezin egokiagoa Parisen gilborra berbara ekarrita. Zolak, baina, ez zuen ikusi zelan itzultzen zion Frantziak Dreyfusi ohore galdua.

Zolaren lan gehienetan legez, honako honetan ere ezin ukatuzkoa da dokumentazio lan eskerga, irakurleari Paris benetan sentiarazteko datuz josita dagoelako. Usainak, koloreak, are zaporeak ere, biziro jasotzen dira lerroen artetik. Lantzean behin, nazka ere eragiteko moduan.

Pentsa liteke egun ez dela batere erraz gertatuko honelako lan bat irakurtzea. Baina oker joko dio kukuak halakori: denboraren erasoak ondo jasan ditu eleberriak. Ezin hobeto leitzen da lantzean-lantzean garai hartako gastronomi entziklopedia eta bidai gida dirudien mamidun liburu hau, ondo mastekatuta ematen asmatu duelako itzultzaileak, nahiz eta ezin ukatuzkoa den hamaika arazo eta oztopo gainditu behar izan duela irakurlearen sari.

Neurri batean, han-hemenka nahasturik dakartza zientzia, naturalismorik gordinena eta ia esperpentoan diharduten pertsonaiak, herri antzerki irrigarriaren ezaugarrien jabeak. Burgesiak zein herri xeheak idazlearen kritika zorrotzak jasotzen dituzte, lotsariak ageri-agerian jarrita. Eleberriaren amaieran Claudek esan legez, pertsona zintzoak hain izan daitezke maltzur eta zital!

Azken kritikak

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Amaia Alvarez Uria

Itzuliz usu begiak
Anjel Lertxundi

Joannes Jauregi

Iturria
Unai Elorriaga

Aiora Sampedro

Zeldak
Elena Olave

Javier Rojo

Susmaezinak
Itxaro Borda

Estibalitz Ezkerra

Irautera
Castillo Suarez

Alex Uriarte

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Untz Ohe

Miñan
Amets Arzallus Antia

Irati Majuelo

Hiru gutun Iruñetik
Patxi Zubizarreta

Amaia Serrano Mariezkurrena

Poesia kaiera
Louis Aragon

Igor Estankona

Poesia kaiera
Louis Aragon

Javier Rojo

Goldsmithen ikaslea
Joxean Agirre

Txema Arinas

Poesia kaiera
John Berger

Igor Estankona

Zorioneko familia
Iñaki Irasizabal

Aiora Sampedro

Artxiboa

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Hedabideak