kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Fitola balba, karpuki tui / Jon Gerediaga / Pamiela, 2004

Hutsaren erditik, garrasia Ibon Egaña / Berria, 2004-05-22

Fitola balba, karpuki tui Jon Gerediaga Antzerkiola Imaginarioko kidearen lehen poema liburua ireki eta Aritz Merinoren ilustrazio zirraragarri batekin egin dut topo. Ohe huts eta zabal bat erakusten du irudiak; ohearen alboan oinetako hutsak eta atzean giza itxurako itzalen ilara infinituraino luzatzen dena. Ez zait absentziaren eta hutsaren deskribapen hoberik bururatzen. Bertigoaren eta beldurraren, heriotzaren eta bakardadearen irudikapen ederra da Aritz Merinorena. Zenbait orri pasa eta 2000. urteko negua poema irakurri diot Gerediagari, “Lagunen ausentziaz betetako ohe hutsa” esanez hasten dena. Gerora jakin dut Erico Monroe FTI-Antzerkiola Imaginarioko kidea hil zela negu hartan eta galera hartaz diharduela poemak bezala ilustrazioak. Hala ere, hutsunearen eta absentziaren ideia orokorrago bat dago poema liburuaren sorreran, lehen orrialdeetatik. Hutsunearen, ezerezaren esperientziari, heriotzaren ezereza ezagutu izanari emandako erantzuna baita poema-liburua. Poesia, sakon-sakoneko hutsa, ezereza habitatzen duen izakia da liburu honetan. Liburuaren hasieran jarritako Edie Brickellen aipuak aurreratzen du poemaz poema Gerediagak garatuko duen ideia: “There´s nothing I hate more than nothing”. Ezerez hori, absentzia hori izan daiteke, baina, sorkuntzarako pizgarri, poesia izan daiteke ezerezaren aurrean egindako oihu etsitua. Hala idazten zuen Ander Lipusek 8 olivettis poéticos antzezlanaren sarreretako batean, Ezaren poetika definitzerakoan: “Ez dut diskurtso logiko bat sortu nahi, bizitza deskribatu eta deskubritzeko. Dena oihu baten antzekoa da, hutsetik sortzen den oihu bat bezalakoa, ezerezetik, zero sentimendu batetik sortutakoa”.

Lagun hilarena da batzuetan absentzia, alboan falta den maitearena bestetan, edo baita jainko laguntzaile batena ere. Ezerezaren aurrean, oihu egiten du poetak, eta errudunak aurkitu nahi ditu, angustiaren erruduna izendatu eta hari egotzi erruak. Jainko forma hartzen du errudun horrek batzuetan, ez egileak haren existentzia baieztatzen duelako, ezpada ezerezari, haren eragileari izen hori ematen diolako. Poema infinituan aitortzen du Gerediagak: “Jainkoaren bila. Jainkorik ez da. Jainkoaren bila…”. Alferrekoa izanagatik utzi ezinezkoa dela jainkoaren bilaketa, ekidinezina. Albert Camusek idatzi zuen gizakion gardentasun-nahiak, arrazionaltasun beharrak munduaren opakotasunarekin talka egitean sortzen dela absurdu sentimendua. Gerediaga ere ataka horretan aurkitzen da liburuan zehar, munduari arrazoiak, zergatiak, jainkoak bilatu nahi eta ezinean. Errealitatearen mututasuna baizik ez du jasotzen ordainetan. Baina Camusek gehitzen zuen ezerez horren jabe egin ondoren, biziaren irrazionaltasunaz kontziente izan ondoren hura bizitzea, hartaz gozatzea dagokiola banakoari. Eta irudi luke antzekoa dela Gerediagak emandako erantzuna ere. Izan ere, liburuaren bigarren atala zabaltzen duen Bob Marleyren aipuak (“When one door is closed / don´t you know another is open”) ate bat zabaltzen dio, etsipenaren erdian, bizitzari. Eternitate-ametsak alboratu egiten ditu poetak (“…hilezkortasuna da / nire ametsek nahi ez duten / gauza bakarra”), eta bizitza bera onartzen.

Modaren tiraniapetik aske dabil Gerediagaren poema liburua, eta horrek egiten du berezi, bestelako. Bitxiak gertatu zaizkit poeta garaikide eta gazte baten ahotan jainko bezalako kontzeptuak, baina, Antzerkiola Imaginarioak teatrogintzan egin bezala, Gerediagak poesian ere diskurtso berezkoa, pertsonala zedarritzeko lehen pausoak eman ditu lehen poema bilduma honetan. Sinbolo zahar-berriek (beleak, txoriak, sorginak, deabrua…) edo mito antzinakoek (labirintoak, Ehove, Ubu, Parnasoa…) leku garrantzitsua dute Gerediagaren poesian. Urruneko zibilizazioetako jainkoek, bertakoagoek, mito klasikoek topo egiten dute Sarrionandia, Atxaga edo Pessoari keinuak egiten dizkien poema-liburuan. Artearen dimentsio antropologikoa, sorkuntzaren izaera antropologikoa azpimarratzen da poema liburuan zehar, Antzerkiolak antzerkian egin bezala, bestalde. Tartean dira, horren erakusgarri, Antzerkiolak Ondarroari eta Bilboko San Frantziskori eskainitako poema-kantak. Darien musikaltasunagatik, duten erritmoagatik deklamatzeko eginak dirudite zenbait poemak eta ezin izan dut saihestu haietako batzuk (demagun Joka ederra, Abderrahmanen danborra tragikoa) ahots gora irakurtzeko tentazioa.

Antzerkiola Imaginarioaren ingurutik datorren edozerk merezi du gure arreta eta interesa. Baita Fitola balba, karpuki tui honek ere. Urgentziazko poesia ekarri digu Gerediagak, hutsaren larriminetik sortua, berezko ahotsez emana.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak