kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Bederatzietatik bederatzietara / Leo Perutz (Anton Garikano) / Alberdania / Elkar, 2003

Dembaren eskuak Gotzon Hermosilla / Berria, 2004-02-14

Leo Perutz (Praga, 1882) Franz Kafkarekin alderatu dute behin baino gehiagotan. Izan ere, biak Pragan jaio ziren garai bertsuan (Kafka urte bat geroago), bi-biak jatorri judukoak ziren, eta bien idazlanetan ageri dira bizitzaren absurdoaren inguruko harridura eta errealitate etsigarriak sortzen duen itolarria. Ustezko antzekotasun horiek zalantzan dagoen irakurlea Perutzen liburuetara hurbiltzera bultzatzeko balio badute, tira; baina argi gera bedi Perutzen lanak ez duela bestelako amarrurik behar zalearen arreta eskuratzeko. Berez da erakargarri eta estimagarri. Eta horren adibide aparta dugu gaurkoan hizpidera ekarri dugun Bederatzietatik bederatzietara hau.

Stanislaus Demba ikaslearen ibilerak kontatzen dizkigu Perutzek lan honetan. Tipo berezi, xelebre eta barregarri samarra da Demba. Batzuetan, Vienara aldatutako Mr. Bean moduko bat dela begitantzen zaigu. Litezkeen zorigaitz guztiak gertatzen zaizkio eta, gainera, haren jokabide absurdoak aho bete hortz uzten ditu eleberrian agertzen diren gainerako pertsonaia guztiak. Ume edo zoro baten moduan jokatzen du. Haren berbetan eta ekintzetan ez dago logika handirik. Ala bai? Zalantza hori istorioak aurrera egin ahala argituko du irakurleak.

Eleberri honetan, egun bakar batean gertatzen dira gertatu beharreko guztiak, bederatzietatik bederatzietara, izenburuak dioen legez. Demba muturtuta dabil Sonja emaztegaiarekin (edo, zehatzago esateko, Sonjak antzarak ferratzera bidali nahi du Demba) eta iluntzea baino lehen diru kopuru bat lortu behar du, horrela neska-laguna berreskuratuko duelakoan.

Hasieran, eskema bera erabiltzen du Perutzek kapitulu guztietan: Vienan girotutako eszena bat erakusten digu (denda, parkea, bulegoa) eta, bat-batean, Demba agertzen da eta dena hankaz gora jartzen du. Geroago eskema hori aldatzen da, baina aldatuko ez dena idazlearen asmoa da, Dembaren ibileren bidez bere garaiko gizartearen zenbait arlo erakutsi eta kritikatzekoa. Burgesak, merkatari maltzurrak, sasijakintsu inozoak topatuko ditu Denbak diruaren atzetik egiten dituen itzuli-mitzuli zoroetan, eta esan genezake horiek guztiak Demba bezain protagonista direla istorio honetan. Bereziki nabarmentzekoa da jokalariak agertzen direneko atala: zertzelada gutxi batzuekin, domino partidaren kariaz bildutakoak deskribatzen dizkigu eta, era berean, garai hartako gizartearen miseria moralak agerian uzten.

Kafka aipatu dugu iruzkin honen hasieran. Jon Alonsok Umoreari buruzko gogoeta izeneko saiakera zorrotzean adierazi digun bezala, zenbait idazlek (Steinerrek, Sarrionandiak, Thomas Mannek) nabarmendu dute umorea dela Kafkaren Itxuraldaketa ulertzeko gakoa edo, behintzat, umoreak Kafka irakurtzeko beste modu bat eskaintzen digula. Leo Perutzen lan honetan ere umorea osagai nagusietako bat da. Umore garratza, ozpindua, krudela batzuetan. Patuak anker jokatzen du Dembarekin, eskuak lotzen dizkio etengabe eta irrikatzen duena lortzen galarazten dio. Bestaldetik, gainerako pertsonaien lotsak ere agerian gelditzen dira behin eta berriro. Horiek guztiak, baina, irribarrea ezpainetan dugula irakurtzen ditugu, Perutzek umorearen igurtziaz kamusten baitu istorioaren entrama gaiztoa. Neuk, behintzat, barre ederrak egin ditut Dembaren zoritxarreko abenturak irakurriz.

Barrea, ordea, ezpainetan hormatuko zaigu amaierara heldu ahala. Horretan ere, maisu da Perutz, eta maisulana Bederatzietatik bederatzietara hau. Eta liburua amaitutakoan, literatura onak uzten duen zapore gozoaz batera, sentsazio mingotsa gailentzen da irakurlearen gogoan: Stanislaus Demba bezala, geu ere ez ote gabiltzan nahi eta ezinean, eskuak loturik, desio dugunaren atzetik alferrikako nekean.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak