« Estatuaz eta nazioaz | Txikian handi »
Bederatzietatik bederatzietara / Leo Perutz (Anton Garikano) / Alberdania / Elkar, 2003
Gurea Felipe Juaristi / El Diario Vasco, 2003-12-12
Hiru ziren. Dena literaturaren alde eman zutenak. Hirurak, gainera, Pragako juduak; hirurak, 1882 eta 1883 bitartean jaioak; hirurak, infernua lurrean ikusi zutenak. Kafka da ezagunena, hiruretatik, martiri gisa hartua baita gaur egun. Ernest Weiss eta Leo Perutz izan ziren beste biak. Ernest Weiss Kafkaren adiskide mina izan zen, eta Leo Perutzek, Kafkak bezala, aseguru-etxe batean egin zuen lan. Kafkak erietxe batean eman zuen azken arnasa. Weissek, zainak ebaki zituen, naziak Parisen sartu zirenean, haraino ihes egin baitzuen, beste judu askok bezala. Leo Perutzek Israela alde egin zuen, eta Salzburgon hil zen, 1957an, oporraldian.
Pragako hirurek benazko obra egin nahi zuten. Kafkari buruz hobe oraingoz ez hitz egitea. Weissek arimaren historia kriminala idatzi zuen, eta Perutzek, Bruegel eta Goyaren antzera, azken epaiketako koadroa: hondakinak zituela dekoratu, norberaren suntsiketa bizitzeko bultzatzaile, eta infernua ondorena. Perutzen mundu literarioan, izan ere, kondenatuak daude, aldez aurretik kondenatuak. Eta kondenatuok bi aurpegi dituzte. Edo bufoi moduan jokatzen dute (Turlupinek, esaterako), edo Jainkoaren aurka altxatzen dira. Perutzen heroiak oroitzapenik gabeko alderraiak dira, poeta amnesikoak, ihes egindako presoak (liburu honetako protagonista, esaterako) inongoak ez diren hiritarrak, Judu Erratiaren lagunak denak, beren nortasuna zein den ez dakitenak, edo beren nortasuna laino artean ezkutatu nahiago dutenak.
Leo Perutz idazle handia da, eta ez oso ezaguna. Gazteleraz ere, haren lanen herena besterik ez da argitaratu oraindino. Horregatik pozgarria da itzulpen hau, euskal idazleak eta euskal irakurleak jakin dezaten zein izan zen Pragako judu hau, Kafka eta Weissekin batera jaioa eta munduan zehar galdua, beste asko bezalaxe.
Zero
Aitor Zuberogoitia
Amaia Alvarez Uria
Oihaneko ipuinak
Horacio Quiroga
Aiora Sampedro
Carvalho Euskadin
Jon Alonso
Mikel Asurmendi
Egurats zabaletako izendaezinak
Rakel Pardo Perez
Jon Jimenez
Antropozenoren nostalgia
Patxi Iturregi
Asier Urkiza
Barrengaizto
Beatrice Salvioni
Nagore Fernandez
Etxe bat norberarena
Yolanda Arrieta
Ainhoa Aldazabal Gallastegui
Lautadako mamua
Xabier Montoia
Aiora Sampedro
Berbelitzen hiztegia
Anjel Lertxundi
Mikel Asurmendi
Haize beltza
Amaiur Epher
Jon Jimenez
Coca-Cola bat zurekin
Beñat Sarasola
Asier Urkiza
Girgileria
Juana Dolores
Nagore Fernandez
Berlin Alerxanderplatz
Alfred Döblin
Aritz Galarraga
Teatro-lanak
Rosvita
Amaia Alvarez Uria