kritiken hemeroteka

7.851 kritika

Azken kritikak

« | »

Zeruak eta infernuak / Jesus Mari Olaizola "Txiliku" / Elkar, 2021

Txikikerien handitasuna Hasier Rekondo / Deia, 2021-05-08

Jorge Luis Borgesek ohikoak zituen sententzia epifaniko haietako batean zera esan zuen: “beste batzuek idaztea lehenesten badute ere, askoz harroago nago nire irakurketez”. Bada, J.M. Olaizola “Txiliku” zarauztarrak irakurtzearen harrotasun horretan murgildu nau “Zeruak eta infernuak” literatur kroniken liburu soil bezain eder honekin. Harro nago liburu hau irakurri izanaz, eta hori ez zait egunero gertatzen.

Haur eta Gazte literaturan nagusiki jardundako “Txiliku”k benetako gardentasunez idaztea zer den erakusten digu helduen sailera egin txango honetan, hitzaren zentzurik zabalenean, non txikikeriak zein bitxikeriak handi, zentzurik zabalenean berriro ere, egiten baitiren.

45 pieza dira, batzuk beste batzuk baino erakargarriagoak, baina denak ala denak literatur distira xume baten erakusleiho. Eta badu meriturik, halaber, gurean azken garaiotan ezohikoa den marginaliaren eremuak jorratzea, literatur estandarraren esparruetatik at kokatzea, edukiari dagokionez batez ere. Oka egiteraino jorratutako gure errepublika txikiko gai totemikoetatik aldentzea ez da erraza, irakurleari utziko diot gure idazle ospetsuenek behin eta berriro erabiltzen dituzten gaiak zeintzuk diren asmatzea.

Erlijio ezberdinek, gizateriaren historian zehar, eraikitako paradisu zein infernuak literatura egiteko mcguffin gisa erabiliz, aurretiko irakurketa, pentsamendu edo gertaera txiki batetik abiatuz apetaz ehundu ildo narratibo sakon eta era berean likido bat sortzeko gai dela erakusten du zarauztarrak. Askotan ildook ez dira erabat logikoak baina logikak ez du gozamenarekin zerikusi handirik eta hemen gauza txikiek sortzen duten gozamen antzuaz ari gara.

Antzinako garaiak edertzeko joera izanagatik, “Txiliku”ri ez zaio gailenduko nostalgia antzu bat. Gizarteen eta erlijioen zentzugabekeria lazgarria zein kultura ezberdinen kronista gozagarri bihurtuko da.

Kontatzeko poztasun neurtu bat hedatuko da liburu osoan zehar: garden, neurritsu eta antigoaleko jakituria baten jabe. Trikuaren txokoa izenburuko azken kronikan, epilogo gisara, garai batean Zarauzko kontxa izaniko eta egun ahantzitako Zamariko Zulotik —Lizardik Lizardi izan baino lehen Samaiko Zulo ezizena erabili zuen haren lanak sinatzeko— idatzitako kronikon egileak berak diosku trikuaren erara bere baitara kiribiltzea gustuko duela. Haren idazkiak ere beren baitara kiribiltzen dira.

Historiaren zirrikitu ezezagunak, etimologia eta irakurketen eraginezko kronikotan jakintza zabaltzeko grina da nagusi, eta bada salaketarako unerik ere. Zamba kontakizunean “Txiliku”k zuzen agertuko du narratzailearen iritzia. Artidorio Cresseri musikari argentinarraren gaineko kontakizunean, milongen etimologia eta zamba musika motaren zenbait datu erakargarri eman ondoren, Cresserik maitalea kolpe txar batez hil zuela diosku “Txiliku”k, tango edo milonga batean gertatu ohi zen gisara. Gerora ospetsu bilakatuko zen “La Lopez Pereyra” zamba-abesti bat eskainiko zion epaiketan abokatu izan zuenari. “Bere onetik kanpo” hil zuela argudiatuko du abokatuak epaiketan eta musikaria libratzea lortu. “Geroztik, bere onetik kanpo dagoen gizon gehiegitxok akabatu ditu emazte, maitale eta beste hainbat emakume emozio bortitzen eraginpean. Narrazio ildoen matazak eta txikikeriak fineziaz agertzea du kronista horrek altxorrik preziatuena.

Azken kritikak

Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko
Slavenka Drakulic

Irati Majuelo

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak