kritiken hemeroteka

7.591 kritika

Azken kritikak

« | »

Aitaren etxea / Karmele Jaio / Elkar, 2019

Fikzioaren ahotsak Iratxe Esparza / Gara, 2020-01-25

Karmele Jaiok idatzitako nobelan Ismaelek, Jasonek eta Libek espazioa partekatzen dute eta hiruren sentimenduak txirikordatzen dira, lehenengo biek garrantzi handiagoa izan arren, Ismaelek, bereziki. Idazlea da Ismael eta argitaletxearen epeak betetzeko estu dabil, idazteko gaitasuna ia galdua, hasi berri duen eleberriaren protagonistaren ahotsa harrapatzerik ez dagoelako. Gaztetako amesgaiztoez gain, inguruan jazotzen ari diren emakumeen kontrako gertaera bortitzek ere oztopatzen diote sortzeko prozesua; ondorioz, krisi pertsonala areagotzen da. Jasone, ordea, senarraren (Ismaelen) itzalpean bizi da, haren testuak zuzentzen eta mamitzen. Bestea izan da bere existentziaren arlo guztietan, emazte fina, alaba zaintzailea, ama konfidentea. Ismaeli ez bezala, gaztetako ametsek esnatzeko ordua heldu dela gogorarazten diote; irakurketa talde feminista batean parte hartzeak, gainera, emakumea ahalduntzen du eta aspalditik zokoratutako ohitura berreskuratzen doa: idaztea. Hala, urtetako isiltasuna testu bihurtzen da eta, prozesu terapeutikoa izango balitz bezala, hitzek barneko korapiloak askatzen dituzte.

Dudarik gabe, Karmele Jaiok bi pertsonaia horien barnekotasuna islatzen duten ahotsek talka egitea lortzen du. Horretarako, bien oroitzapen eta hausnarketen bidez, irakurlearekiko gertutasuna errazten duen tonua erabiltzen da. Ismaelen kasuan, “zu” bigarren pertsona gramatikalak irakurlea barnean du eta, aldi berean, kanpoko pertzepzioei lotuta dauden protagonistaren isilpekoak, irudiak eta sentsazioak azaltzen ditu. Jasoneren ahotik, aldiz, intimotasuna lehenengo pertsonaren erabilerari esker entzuten da, bere esperientziak eta egonezinak kontatzen ditu eta aitortzak hartzailea erabat astintzen du. Bi ereduek testuko emozioen espiralera hurbiltzen dute irakurlea, interpelatzen dute etengabe istorioan inplika dadin; beraz, Ismaelek eta Jasonek sentitzen dutena abantailaz ezagutzen du senar-emazteak elkarrengandik urruntzen doazen heinean. Pentsa liteke errealitate globalak pertsonaien berezitasunetan biltzen direla; batetik, Ismaelek (gizonezkoek) pairatzen dituen aldaketak eta kontraesanek protagonistaren maskulinitatea jartzen dute zalantzan eta, horrekin batera, herentziaz errepikatzen diren produkzio, botere eta afektu harremanak. Bestetik, Jasonek (emakumezkoek) jasandako desabantailak, gutxiespena eta arauz bete beharreko rolak estrukturalak direla agerian uzten da.

Horiez gain, dagoeneko aipatu dut hirugarren pertsonaia bat badela; Libe du izena eta Ismaelen arreba eta Jasoneren laguna da. Agian, bikotearen harremanaren arteko zubi lana egiteko helburuarekin, edota neska edo mutila izateak etxe barruan dakartzan desberdintasunak islatzeko, hiru atal eskaintzen zaizkio eleberrian; edozelan ere, aitortu behar dut ez nauela guztiz ase eta ez diodala pisuzko bereizgarririk topatu. Ismaelen eta Jasoneren makulua izan liteke, baina mamia galduko luke istorioak Libe pertsonaia baztertuz gero? Ezetz esango nuke, mezua berdin helduko litzaigukeelakoan nago. Aldi berean, hasieran eta garapenean zehar transmititzen den tentsio maila arinegi jaisteak zein trama nagusia eta testuan ireki diren hariak presaka konpontzeak zapore gazi-gozoa ere utzi didate. Xehetasunak xehetasun, Ismaelek eta Jasonek irakurleari nola hitz egiten dioten azpimarra dezagun, zer kontatzen duten narratibizatzea erronka handia baita. Emakumearen aurkako —ikusten den eta ikusten ez den— biolentzia fisikoa eta sinbolikoa edo noraino heltzen den gizabanakoaren eskumena eta ardura, horretaz guztiaz kontzientzia hartzeko, bere baitan bilatu beharko du irakurleak.

Azken kritikak

Izuaren osteko gogoeta
Susan Buck-Morss

Ibai Atutxa Ordeñana

Haize-lekuak
Amaia Telleria

Javier Rojo

Bideko hitza. Euskal poema modernoen antologia (1951-2019)
Askoren artean

Igor Estankona

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Hasier Rekondo

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Javier Rojo

Hizlandia
Iñigo Aranbarri

Aritz Galarraga

Mami Lebrun
Kepa Errasti

Javier Rojo

Poesia guztia
Safo

Igor Estankona

Gilles de Rais
Anjel Lertxundi

Javier Rojo

Bazterreko ahotsak
Miren Tirapu Goikoetxea

Amaia Alvarez Uria

Poesia guztia
Safo

Javier Rojo

Bakezale gerlari horiek
Bixente Serrano Izko

Txema Arinas

Moskito
Igor Estankona

Aitor Francos

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Marta Goikoetxea

Artxiboa

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Hedabideak