kritiken hemeroteka

7.507 kritika

Azken kritikak

« | »

Aitaren etxea / Karmele Jaio / Elkar, 2019

Nork beretik idazteaz Aiora Sampedro / Berria, 2019-12-01

Elkarrek Karmele Jaio gasteiztarraren obra plazaratu du urteetan zehar, eta azken eleberria ere, Aitaren etxea, argitaletxe beraren eskutik datorkigu. Nobelan idazle baten eguneroko jarduna kontatzen da, osatzen ari den liburuarekin jarraitzeko dituen arazoak izanik hizpide. Hainbat fokalizazio narratibo nahasten dira kontakizunean zehar; orokorrean, Ismael idazlearen eta ia koprotagonista den Jasone emaztearen ikuspuntuetatik egiten du aurrera tramak, baina, Libe Ismaelen arrebarengan oinarritutakorik ere badago. Laburtuz, bai protagonistaren bai koprotagonistaren beldurrek nahiz beren buruarekiko segurtasun faltak eragingo diete literaturari ekiteko ezintasuna, Ismaelen kasuan, jadanik hasia duen lanari jarraipena ematea galaraziz. Jasoneren kasuan, sortuko zukeen literaturari muzin egitera eramanez.

Planteamendutik bertatik, literatura moralistaren zentzua hartzen du testuak. Eta egiazki, pertsonaiek zoriontasunera iristeko egin beharko duten bidea marrazten da kontakizunean zehar, amaierako egoera gogobetegarrira iritsi arte. Lanak sortzen didan zalantza nagusietako bat hori da; nork bere buruarekiko eta besteekiko jardun beharreko moduak planteatzen dira, amaieran nork bere buruaren errealizazioa lortzeko bidean. Liburuaren izenburuak agertzen duen erreferentzia intertestual garbia ere bide horretatik doa, gizonezko protagonistari pisua zaio bere aitarekiko duen harremana, eta harekin duen lotura haustera egingo du; horrela, irakurleari erreferente ezaguna etorriko zaio gogora, baina kasu honetan, ohiko interpretazioa itzulikatuz.

Horri lotuta, bada nabarmengarria iruditu zaidan alderdi bat. Indartuta ateratzen da testua pertsonaien psikologian barneratzen den kasu batzuetan: bikotean, batak bestearekiko eta nork bere buruarekiko dituzten mesfidantzak plazaratzen dira, eta irakurleari ere eragiten zaizkio. Ondo mantentzen du tramaren tentsioa kasu horretan.

Azkenean, nobelako protagonistak nahiz koprotagonistak iristen duten konklusioetako bat da beren esperientzia pertsonaletatik idaztean lortzen dutela osatzea literatura lanik osoena. Hitzez hitz pentsatzen du hurrengoa Ismaelek bere testua idazten saiatzen ari den bitartean: “Jasonerena irakurri ondoren, badakizu zailegia egingo zaizula emakumearen benetako sentimenduetara heltzea”. Hortik galderak sortzen zaizkit. Ariketa metafikzional gisa irakurrita, idazketa soilik hemen eta orain-etik hurbil uler daitekeelako zentzua hartzen du Jaioren nobelak eta, honetan Iban Zalduaren iritzi berekoa naiz. Idazle donostiarraren hitzetan: literatur lanek arazoak izaten dituzte mugak ipintzen zaizkionean fikzioaren zabalkuntzari, nobelan funtzionatu eta erakargarri izan daitekeena baztertzen delako.

Egiazki, fikzioaren mugak hainbeste estutuz, ez dakit ez ote garen ideiari estuen atxikitzen gatzaizkionak bakarrik kabituko.

Azken kritikak

Gernika 81
Xabier Soubelet

Amaia Serrano Mariezkurrena

Moskito
Igor Estankona

Aiora Sampedro

Amua
Aritz Gorrotxategi

Joannes Jauregi

Moskito
Igor Estankona

Javier Rojo

Winston
Martin Etxeberria

Mikel Asurmendi

Hik ez dakik zer den beldurra
Karlos Linazasoro

Alaitz Andreu

Kapitalismoa eta emakumeen aurkako indarkeria
Silvia Federici

Irati Majuelo

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Hasier Rekondo

Zendabalitz
Erika Elizari

Javier Rojo

Etxera bidean
Xamar

Mikel Asurmendi

Miñan
Amets Arzallus Antia

Mikel Asurmendi

Zendabalitz
Erika Elizari

Aiora Sampedro

Isiltasun urte luzeak
Francisco Castro

Joannes Jauregi

Bertsoaren harria
Koldo Izagirre

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Hedabideak