kritiken hemeroteka

7.871 kritika

Azken kritikak

« | »

Hadji-Murat / Lev Tolstoi (Josu Zabaleta) / Meettok, 2017

Hadji-Murat Ekaitz Zabala Iturbe / Begitu, 2019-01-02

XIX. mendearen erdialdea, errusiar inperioa Kaukasoko lurraldeak (Txetxenia, Txerkesia, Dagestan, Osetia…) bereganatzen dabil, baina bertako biztanleak behin eta barriro matxinatzen dira inbaditzaileak kanporatzeko. Matxinoen artean bat nabarmentzen da: Hadji Murat tartariarra, gudari ausarta eta gerrillari trebea. Halanda be, bere buruzagiak, Shamil Imam-ak, gorroto dau, bien arteko kontu zaharrengaitik, eta familia preso hartzean deutso. Orduan, Hadji Murat errusiarretara pasauko da, honeek bere familia askatzen lagunduko deutsielakoan.

Lev Tolstoi benetako gertaeretan oinarritu zan bere azken eleberria izango zana idazteko; Kaukasora bidalitako ofizial gazte bat zan Hadji Murat errusiarretara pasau zanean, eta hau berau personalki ezetu ez baeban be, liburuan agertzen diran beste personajeetako asko bai. Liburuari abentura eleberri klasikoen usaina darion arren, hori baino gehiago, gizarte baten espilu da. Horretarako, Tolstoi-k, Hadji Muraten kontuan parte hartzean daben personaje guztiak erretratetan dauz, zertzelada fin eta zehatzakaz, soldadu apalenetik Errusiako Tsar Inperialera, tartean, tartariar gudaria (hilik nahiz bizirik) trofeo moduan erabili gura daben ofizial eta diplomatiko guztietatik igarota. Digresinoak be erabilten dauz helburu honegaz; esate baterako, atal oso bat eskaintzen deutso hildako soldadu gizajo baten familia nekazariaren bizimodu xumea azaltzeari. Baina horrek kontakizuna ahuldu beharrean, indartu egiten dau, holan, beste askoren artean bat gehiago zan soldadu xehe honen heriotzak, beste dimensino bat hartzean dau-eta, handik milaka kilometrora, edurrez inguratutako etxola miserable baten, eragingo daben samin eta galera ulertzen dogunean.

Hau liburuau klasikoa dan arren, idazleak ikuspuntu modernoak erakusten dauz: gerra pasarteak erabat desmitifikatzaileak dira, esate baterako, ziurrenik, Tolstoi gaztetan Krimeako gerran ibilia zalako (Sebastopolen setioan), eta horrenbestez, errelato ofizalen loria arranditsuaren azpian ostentzen dan miseria gordina ezagutzen ebalako; eta Kaukasoko herri kolonizauak, basati legez agertu beharrean, bere sasoiko idazleak egiten eben moduan, honeen ikuspuntua erakusteko ahalegina egiten dau, kolonizazinoaren justifikazinoa bera (kolonizazinoak beti justifiketan dira herri basatiak zibilizetearen atxakiatan) ezbaian jarriz. Baina zer edo zerk egiten badau liburu hau gaur egungoa, hori zera da, gizabanakoa sistema politiko ustelduaren aurrean ipinteko modua. Azken batean, hori da-eta Hadji Murat-en tragediaren iturria, berau gizon prestu eta ausarta dan arren, erdipurdikoak diran gizonen interesen amaraunean harrapatuta dagoala.

Hau guztia, Tolstoik, modu sinple eta naturalenean kontetan dau, diskursorik egin barik, prosa argi eta gardenaz. Testuak esfortzu barik egindakoa dirudi, baina hori irudipen faltsua da; estilo aratz hori lan gogorraren ondorio da. Liburu hau hamar bider idatzi eban oso-osorik, hasikeratik amaieraraino, bersino bakotxa aurrekoa baino depuraduagoa eginez, idaztearen artifizioa guztiz ikusezin bihurtu arte. Holan forjau eta tenplatzen dira klasikoak.

Azken kritikak

Mamu eratortzeko moduak
Juanjo Olasagarre

Asier Urkiza

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Nagore Fernandez

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Paloma Rodriguez-Miñambres

Nikole bijotzekua
Edorta Jimenez

Mikel Asurmendi

Bihurguneko nasa
Uxue Apaolaza

Irati Majuelo

Euri zitalari esker
Itxaro Borda

Amaia Alvarez Uria

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Hasier Rekondo

Ogia eta zirkua
Irati Jimenez

Paloma Rodriguez-Miñambres

Totelak
Fermin Etxegoien

Asier Urkiza

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Paloma Rodriguez-Miñambres

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Txema Arinas

Bihotza negar eta irri
Maryse Conde

Irati Majuelo

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Igor Estankona

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Jose Luis Padron

Artxiboa

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Hedabideak