kritiken hemeroteka

7.474 kritika

Azken kritikak

« | »

Irautera / Castillo Suarez / Elkar, 2019

Azal maiztuak Irati Majuelo / Berria, 2019-10-13

Izan zitekeen maitasun poema-liburu bat. Izan zitekeen etsipenari eginiko oda bat. Izan zitekeen naturaren irudikapen erromantiko bat. Baina ez da. Izan ere, galera baten ondotik irauten duenari eta dutenei idatzitako liburua da, eta ezinbestean azaleratzen dira bertan maitasuna zein etsipena, baina ezin esan Castillo Suarezek era konbentzionalean lantzen dituenik, ezta idazleak bere irauteari eskainitako basoan loratu diren sentimendu bakarrak direnik ere.

Poema-liburu honetan, emozio kontraesankorrez osatuta dago iraupenaren ekosistema: mina-plazera, maitasuna-abandonua, galera-aurkikuntza, ihesa-itzulera, desira-damua. Ekosistema baso heze eta basatietan garatzen da, naturako elementuekin gurutzatu. Idazleak hautu kontzientea egin du, ez soilik sentimendu horiekin paisaia sinboliko-bukoliko soil bat ez sortzeko, baizik eta sinbolismo hori bere ingurune naturalean kokatzeko. Zeren eta izan, Irautera sinbolismo handiko liburua baita, baina Suarezek esanahi arketipikoetatik haragoko bilaketa egiten du bere jaioterriko paisaia sentimentalean, espezie autoktonoak (iratzea, haritza, almitza) zein kolonizatzaileak (eukaliptoa, pinua, ailantoa) elkartzen diren lursailetan, gizakiek eta piztiek topo egiten duten norabide biko bideetan. Kontraesan horiek baliatzen ditu egiak argitara ekartzeko: “Basoak ditut maite/ baina nahiago nuke su hartuko balute./ Ez dut maitasuna bilatzen,/ nahiko baitut ustearekin:/ alferrik da minaren funtsa/ beste norbaitengan bilatzea”.

Galeraren ostean irauteak bere prozesua du, eta hori bildu asmo dute liburuaren lau atalek: Txertoak, Krainer hormak, Eraitsitako presak, Artzain elektrikoak. Atalkako sailkapenak prozesu horretan gidatzen du irakurlea: hutsune bati adabakia jarri nahi izatetik, minari eutsi ostean kontentzio-hormak hautsi, eta ezinbestean irautera daraman indarra erakutsiz. Bere hitzetan ez dago, ordea, damurik eta etsipenik, errealitatearen begirada heldu bat baino: “Damuak ez gaitu zorigaitzekoagoak egiten”. Ez dago norbere buruarekiko errukirik, ez besteen erabakiekiko herrarik. Zintzo eta zuzen mintzo dira poemak txikizioen ostean azal maiztuetan irauten duten orbain, hutsune eta ernaltzeke dirauten esporez.

Liburuak ez du, ordea, galeraz eta irauteaz soilik hitz egiten. Maitasun moldeez, bakardadearekin ditugun harremanez eta piztia bihurtzen diren gorputzez ere badihardu Suarezek. Bakardadeari buruzko hausnarketak nabarmendu nahiko nituzke, liburu osoan zehar azaltzen baita hiruko gisa: zu, ni eta bakardadea. Bakardadeaz hitz egiteak baitakar besteari, joan denari, maiteminari, sexukideari buruz hitz egitea, ezin baita bakardadeaz hitz egin falta dena aipatu gabe. Idazleak berak argi uzten digu: “Iluntzen duenean/ beti behar izaten dugu norbait/ bakardadea bada ere”.

Finean, poema-liburu osoa eta ederra ondu du Castillo Suarezek, indar handiko irudi eta ideiak biltzen dituena hasieratik bukaeraraino. Bere poesiak ere irautera jotzen baitu: “Nire poemak ez dira egundaino errendizio-ikur izan”.

Azken kritikak

Errua eta maitasuna
Markos Zapiain

Aritz Galarraga

Gauez harrizko zubiaren azpian
Leo Perutz

Joannes Jauregi

Minareteak Urdaibain
Jose Mari Pastor

Aiora Sampedro

Andrezaharraren manifestua
Mari Luz Esteban

Iratxe Esparza

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Alex Uriarte

Poesia kaiera
John Berger

Javier Rojo

Ahanzturaren bezperan
Mikel Arruabarrena Larrarte

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Xabier Etxaniz Erle

Amua
Aritz Gorrotxategi

Hasier Rekondo

Pentaedroa
Kartxi - Txema Garcia-Viana

Javier Rojo

Hondarrak
Ruben Sanchez Bakaikoa

Txema Arinas

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Amaia Alvarez Uria

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Aiora Sampedro

17 segundo
Kirmen Uribe

Joannes Jauregi

Artxiboa

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Hedabideak