kritiken hemeroteka

7.539 kritika

Azken kritikak

« | »

Irautera / Castillo Suarez / Elkar, 2019

Azal maiztuak Irati Majuelo / Berria, 2019-10-13

Izan zitekeen maitasun poema-liburu bat. Izan zitekeen etsipenari eginiko oda bat. Izan zitekeen naturaren irudikapen erromantiko bat. Baina ez da. Izan ere, galera baten ondotik irauten duenari eta dutenei idatzitako liburua da, eta ezinbestean azaleratzen dira bertan maitasuna zein etsipena, baina ezin esan Castillo Suarezek era konbentzionalean lantzen dituenik, ezta idazleak bere irauteari eskainitako basoan loratu diren sentimendu bakarrak direnik ere.

Poema-liburu honetan, emozio kontraesankorrez osatuta dago iraupenaren ekosistema: mina-plazera, maitasuna-abandonua, galera-aurkikuntza, ihesa-itzulera, desira-damua. Ekosistema baso heze eta basatietan garatzen da, naturako elementuekin gurutzatu. Idazleak hautu kontzientea egin du, ez soilik sentimendu horiekin paisaia sinboliko-bukoliko soil bat ez sortzeko, baizik eta sinbolismo hori bere ingurune naturalean kokatzeko. Zeren eta izan, Irautera sinbolismo handiko liburua baita, baina Suarezek esanahi arketipikoetatik haragoko bilaketa egiten du bere jaioterriko paisaia sentimentalean, espezie autoktonoak (iratzea, haritza, almitza) zein kolonizatzaileak (eukaliptoa, pinua, ailantoa) elkartzen diren lursailetan, gizakiek eta piztiek topo egiten duten norabide biko bideetan. Kontraesan horiek baliatzen ditu egiak argitara ekartzeko: “Basoak ditut maite/ baina nahiago nuke su hartuko balute./ Ez dut maitasuna bilatzen,/ nahiko baitut ustearekin:/ alferrik da minaren funtsa/ beste norbaitengan bilatzea”.

Galeraren ostean irauteak bere prozesua du, eta hori bildu asmo dute liburuaren lau atalek: Txertoak, Krainer hormak, Eraitsitako presak, Artzain elektrikoak. Atalkako sailkapenak prozesu horretan gidatzen du irakurlea: hutsune bati adabakia jarri nahi izatetik, minari eutsi ostean kontentzio-hormak hautsi, eta ezinbestean irautera daraman indarra erakutsiz. Bere hitzetan ez dago, ordea, damurik eta etsipenik, errealitatearen begirada heldu bat baino: “Damuak ez gaitu zorigaitzekoagoak egiten”. Ez dago norbere buruarekiko errukirik, ez besteen erabakiekiko herrarik. Zintzo eta zuzen mintzo dira poemak txikizioen ostean azal maiztuetan irauten duten orbain, hutsune eta ernaltzeke dirauten esporez.

Liburuak ez du, ordea, galeraz eta irauteaz soilik hitz egiten. Maitasun moldeez, bakardadearekin ditugun harremanez eta piztia bihurtzen diren gorputzez ere badihardu Suarezek. Bakardadeari buruzko hausnarketak nabarmendu nahiko nituzke, liburu osoan zehar azaltzen baita hiruko gisa: zu, ni eta bakardadea. Bakardadeaz hitz egiteak baitakar besteari, joan denari, maiteminari, sexukideari buruz hitz egitea, ezin baita bakardadeaz hitz egin falta dena aipatu gabe. Idazleak berak argi uzten digu: “Iluntzen duenean/ beti behar izaten dugu norbait/ bakardadea bada ere”.

Finean, poema-liburu osoa eta ederra ondu du Castillo Suarezek, indar handiko irudi eta ideiak biltzen dituena hasieratik bukaeraraino. Bere poesiak ere irautera jotzen baitu: “Nire poemak ez dira egundaino errendizio-ikur izan”.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Ai ama!
Arantxa Iturbe

Aritz Galarraga

Mesfidatu hitzez
Jon Arretxe

Javier Rojo

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Aiora Sampedro

Kutsaldian
Paolo Giordano

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak