kritiken hemeroteka

7.544 kritika

Azken kritikak

« | »

Analfabetoa / Iñigo Astiz / Susa, 2019

Paradisu inperfektuak Igor Estankona / Deia, 2019-05-25

Iñigo Astizen oihanak bildu egin nau berriro, inguratu guztiz, historiaren haizeak eroana eta ekarria sentitu naiz, “Baita hondakinak ere” (Susa, 2012) hartan bezala, berdin-berdin. Kronikak eta bidaiak ezagutu dizkiogu bitartean, Gaztela-Mantxatik idatzi zigun erraldoiez eta errotez, baina gustura hartu dugu “Analfabetoa” ere. Irakurtzen ikasteko metodoa dirudi, gauzak ulertzeko modu bat proposatzen digu: “Ni neu ere gurutzatzen naute/ ulertzen ez ditudan hizkuntzek./ Bere herriko kantak abesten dabil,/ adibidez, afrikar talde bat orain./ Ez dakit arrastorik uzten didaten/ edo nik ere ezer uzten ote diedan,/ salbu eta ez bada nire zoriona/ gogoratu dudalako berriro ere/ zer edertasun gordetzen didaten/ oraindik ezezagun zaizkidan gauzek”.

“Baita hondakinak ere” dago poemategi honen genesian. Haren jarraipen naturala begitandu zait hau. Astiz artista da mikrokronikena, ideia batetik hasi eta beste batera daroa irakurlea ia ohatu barik, planoak nahasten ditu, gaur egunera dakar historia, zidorrak aurki ditzake prosa poetikoan esateko kazetaritzak esan ezin dituen zenbait egitate: memoria garela, gu ez garela munduaren erdigunea, denbora erlatiboa dela, maitalearekin iratzarri ginela behin goizaldean.

Arnasa luzeko poema kiribilduetan nahi du harrapatu Astizek mundu garaikidearen argazki antzeko bat, baina dena hostorea bezala desegin egiten zaio. Normala da hori, eta ederra da ahalegina bera. Liburuko azkena den “Hogeita bat” poemak hamazazpi orrialde ditu, eta bertara gero eta gauza gehiago gehitu, orduan eta zabalagoa bihurtzen da mendea, eta itogarriagoa gure existentzia bera: “Biztanleriaren % 25ek depresioa eta antsietatea ditu./ Industria farmakologikoak egindako ikerketa./ Biztanleriaren % 0,7k dauka munduko ondasunaren % 45,2./ Credit Suisse finantza zerbitzu etxeak egindako ikerketa./ Biztanleriaren % 0,0000000135135135 da/ gutako bakoitzaren bakardadea./ Munduko biztanleria osoaren % 0,0000000135135135 batek/ egindako gutxi gorabeherako kalkulua./ Igartzen duzu nola doan trinkotzen/ zeure baitan desagerpenaren lanbroa?”.

Astizen koru aberatsean bizitza da, finean, protagonista. Gauza sano konkretuekin azaltzen du berak osotasuna, eta gauza txikiotatik abiatuta kolektiboa ageri da, herria, formarik gabeko eite hori, mendea eta segunduak gurutzatzen diren lekura iritsi den mozkor harrotu bat, eta “ezertan ari ez den neskatxa bat etxeren baten atarian”.

Gabriel Aresti ager daiteke liburuko errebuelta batean, amerikar poetak ere bai, hiriak non-nahi, leizeak. Idazlearentzat dena da material erabilgarria, dena integratzen du poemaren marko zabalean.

Agian horixe da, inflazio hori, arean astuntzen duena irakurketa. Dena dela ez dut uste erritmo kontua denik bakarrik. Izan ere, askotan idazleak tentazioa du balorazioetan sartzeko, alegia, iritzia artez-artez agerian uzteko. Freno efektu bat sortzen du horrek halabeharrez, eta agian deskripzioan sakondu izan balu edo erdizka marrazturik utzi izan balitu zenbait ebidentzia, askoz gertuago utziko gintuen esentziatik. Hala eta guztiz ere liburu ahaltsua da. Argia dauka. Iluna dauka. Biak dauzka.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Ibai Atutxa Ordeñana

Poesia kaiera
June Jordan

Aiora Sampedro

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Igor Estankona

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak