kritiken hemeroteka

7.067 kritika

Azken kritikak

« | »

Arrotza / Albert Camus (Josu Zabaleta) / Erein, 2017

Amaren heriotza Joannes Jauregi / Berria, 2018-05-06

“Gaur ama hil da. Edo atzo beharbada, ez dakit”. Hala euskaratu du Josu Zabaletak Camusen Arrotza-ren hasiera ezaguna. Egileak hasiera horretan bertan ematen dizkigu, ia oharkabean bada ere, nobela osoari zutik eusten dioten habeak: protagonista narratzailearen indiferentzia, soraiotasuna, eta are, zinismoa, oro absurdorantz taxutua.

Izan ere, amaren heriotza kontatzeko duen apatia horrek berak bustitzen du Mersault protagonistak nobela osoan duen begirada. Haren jarrera ez da sekula aldatzen, nahiz eta “gaur ama hil da” horrek gertaera kate bat abiarazten duen, zeinak izugarrikeria zurrunbilo batean murgiltzen duen protagonista ezari-ezarian. Tramaz beraz apenas esan daitekeen ezer gehiago, pertsonaia nagusiak izugarrizko urruntasunez —arroztasunez— kontatzen baitigu gertatzen zaiona, kasik beste inori gertatzen ariko balitzaio bezala. Ezerk ez dio eragiten, indiferente eta soraio beti. Alde horretatik, Mersault dugu nobelako arrotza. Halere, batzuetan hainbestekoa da aldea kontatzen zaigunaren eta kontatzeko modu hotz horren artean, non kosta egiten baitzaigu ohartzea zer ari garen irakurtzen. Alde horretatik, nobelak irakurlea bera arrozten du; irakurlea ere bada nobelako arrotza, protagonista bezainbeste, bederen. Bada, aldebiko labana horren ahotik irakurri behar dugu eleberria.

Aditu batek baino gehiagok esana da protagonista arrotz horrek ekarpen handia egin ziola literaturaren historiari, XX. mendeko abangoardia artistikoan sortu zen nitasun modernoa finkatzen lagundu zuen heinean. Mersault nitasun ziniko baten eredu da, bere ingurunetik zeharo alienatua dagoen norbanakoaren eredu. Ez da harritzekoa, eleberria agertu zen testuinguruari erreparatuz gero; izan ere, 1942. urtean kaleratu zuten, Bigarren Mundu Gerraren erdian, hain zuzen. Hala, eleberriak primeran islatzen du —zeharka bada ere— gerrak ekarritako krisi giroa, zeinak, besteak beste, existentzialismoa eta hari dagozkion gogoetak eta zalantzak (norbanakoaren askatasuna, ezereza, existitzea bera…) hauspotu zituen. Giro horri dagokio Arrotza. Camusek berak azaldu zuen nobelaren premisa: “Gure gizartean, amaren hiletan negarrik egiten ez duen orok du hiltzera kondenatua izateko arriskua”. Hortaz, lehen begiratuan existentzialismo horrek plano indibidual bati eragiten dion arren, badu gizarte osoa astintzen duen dimentsio bat, batik bat nobelaren bukaera aldera gorpuzten dena.

Nobelaren irakurketari berari dagokionez, onartu beharra dago monotonoa izan daitekeela, aurrera egin ahala ia inpresioa ematen baitu ezen guztia ahots aspertu batek narratua dagoela. Beharbada monotonia horregatik guztiagatik da are ederragoa nobelaren bukaera, non ustekabeko lirismo bat ernaltzen baita kontaera apatiko eta estilo hotz horretan, hain zuzen arrotzaren borroka klimaxera iritsi ahala. Zaila da erabakitzea ea bukaeran errotiko estilo aldaketa bat dagoen, ala, aldiz, nobelak estilo beraren baitan aurkitzen duen lirismo hori. Nolanahi ere, amaiera benetan ederra da, eta, nire ustez, erabat konpentsatzen du hasieran eman dezakeen asperdura sentsazio oro.

Azken kritikak

Istorio bakarra
Julian Barnes

Javier Rojo

Tximeletak bizkarrean
Ugaitz Agirre

Javier Rojo

Poesia kaiera
Al Berto

Igor Estankona

Azalberritze bat
Esti Martinez Diaz de Cerio

Javier Rojo

Beribilez
Jean Etxepare Bidegorri

Aritz Galarraga

Ohe husetan
Izaskun Gracia Quintana

Hasier Rekondo

Emakume burugabea
Antxiñe Mendizabal Aranburu

Javier Rojo

Jalgi hadi plazara
Itxaro Borda

Amaia Alvarez Uria

Keinu konplizeak
Karlos Cid Abasolo

Alex Uriarte

Zu entzuteko gaude
Xabier Mendiguren Elizegi

Estibalitz Ezkerra

Bihotzean daramagun mundua
Maite Darceles

Javier Rojo

Otto Pette
Anjel Lertxundi

Aritz Gorrotxategi

Stereo
Miren Gaztañaga

Amaia Alvarez Uria

Duchampen inguma
Eric Dicharry

Igor Estankona

Artxiboa

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Hedabideak