kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Hitzontziak / Xabier Montoia / Susa, 2017

Ahotsen arteko elkartasuna Iratxe Esparza / Gara, 2018-02-10

Eskerrak eman nahi dizkiot Xabier Montoiari “Hitzontziak” bezalako eleberri bat sortzeagatik. Testua mamitsua da, eta hortik murgilduta gozatu dut hitz bakoitza dastatuz eta pertsonaien pentsamenduetan aske sentituz. Ziur aski, Montoia hustu egin da, eleberriko protagonistak bezala, horiek hitzez betetako ontziak baitira etengabeko jarioan. Oihane, Biteri, Jose eta Gloria dira pertsonaia nagusiak, eta haien bakarrizketa tartekatuak memoriaren zuloetatik barneratzen dira, batzuetan hildakoen eskutik eta besteetan oroitzapen mingarrien konpainian. Edozelan ere, itzela da atzera begirako bakarrizketetan mantentzen den tentsioa, jakin-mina gradualki piztu eta lehenengo orrialdetik irakurlea harrapatzen duelako.

Horren harira, Xabier Montoiak aukeratu duen baliabide literarioa ezin hobea da pertsonaiak eta irakurleak aurrez aurre jartzeko, bakarrizketari esker, kontzientzia eta gogoeta sakonenak babeslekurik gabe baitaude eta, ondorioz, guk, hartzaile zuzen izanik, lau pertsonaiekin lotura berezia sortzen dugu eta eleberriak aurrera egin ahala, gainera, gure arteko harremana estutzen goaz. Horretaz gain, Gloria, Biteri, Jose eta Oihaneren barneko kezkek, bizipenek eta hausnarketek erabateko balioa daukate kanpoko eginkizunak narratzeko. Izan ere, hori gertatzen denean memoria kolektiboak ere izugarrizko protagonismoa hartzen du, ziur aski, kontatzen diren gertaerak guztion imajinarioan daudelako. Horietako hiru azpimarratuko nituzke: Gasteizko Martxoaren 3ko gertakizunak, 80ko hamarkadako drogaren munduko azpi-jokoak eta klase-borrokaren bilakaera. Ez da lan makala horien inguruan lau istorio sendo eta erakargarri sortzea; alabaina, soberan lortzeaz gain, Montoiak gogorarazten digu literatura adierazpen estetikoa izatetik harago doala, diskurtso sozio-kultural-politiko mugatuak ere besarkatzen dituelako; ez ahaztu, pertsonaiak hitzontziak direla, hau da, esanahiz betetako zeinuak.

Hori guztia gutxi balitz, idazleak denborak eta istorioak ederki lotzen ditu, nahiz eta memoriatik egindako joan-etorriek denbora kronologikoa —denboraren linealtasuna— hautsi pertsonaien denbora psikologikoaren mesederako. Bestalde, gaien ugaritasunak ez dakar inolako eragozpenik tramaren eraikuntzan edota ulermenean; badaude bi hari, ordea, eleberria zeharkatzen dutenak: klase-borroka eta klase-desberdintasuna. Hori dela eta, pertsonaien artean bigarren mailakoa bada ere, Pui emakume sindikalista, iraultzaile eta langileak aipamen berezia merezi duelakoan nago, nire irakurketan Flora Tristanekin, feminista, idazlea eta XIX. mendean sozialismoaren eta proletarioen borrokaz hitz egin zuen lehenengo emakumea, era inkontzientean alderatu dudalako etengabe.

Ukitzekoak ere badira testuko ahotsen perspektiba ezberdinak, eleberriaren alderdi polifonikoa aberasten dutenak eta pertsonaien diskurtsoei lehentasuna ematen dietenak; beraz, irakurlearen lana informazioa biltzea eta sailkatzea da diskurtso bakarraren ereduarekin apurtuz. Oihane, Biteri, Jose eta Gloria ameslari suharrak dira; laurak beren bizimodura moldatutako utopian sinestunak eta, bizitzaren eskarmentuek bultzatuta, praktikotasunean, erosotasunean edo etsipenean eroriak.

Ia laurehun orrialdetako bidaia-lagunek gutaz besteek ikusten dutenaz edo bihurtu garenaz pentsarazten digute, baita zuzengabekeriei eman beharko geniekeen konponbide kolektiboaz edo bakarkakoaz, ezintasunak erronka bihurtzearen trebetasunaz edo kanpoko eta barneko munstroei aurre egiteko zailtasunaz ere. Egia esan, sentitzeko eta barneratzeko asko dago eleberrian. Horregatik, Xabier Montoiak eskaintzen digun bidaia bikainaz eta literatura onaz gozatzeko zalantzarik ez izan.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak