kritiken hemeroteka

8.528 kritika

« | »

Pentsamendu heterozuzena / Monique Wittig (Askoren artean) / Susa, 2017

Heterosexualitatea erregimen gisa Ibon Egaña / Deia, 2017-09-16

“Lesbianak ez dira emakumeak” da beharbada Monique Wittig-en Pentsamendu heterozuzena liburuko esaldirik ezagunena. Testuingurutik kanpo boutade-a irudi lezakeen esaldiak zentzu osoa du idazlearen pentsamendu filosofiko eta politikoan. “Emakumea” gizonarekiko oposizioan, haren Beste bezala soilik existitzen dela dio Wittigek sistema heterosexualaren markoan, eta hortik ihes egin duten lesbianak, hortaz, ez direla emakumeak.

Erradikala da, zentzurik on eta etimologikoenean, feminista frantziarraren 1980ko hamarkadako pentsamendua, erroetara jotzen baitu, jendartea itxuratzen duten pentsamendu, filosofia eta politikak aztertu eta iraultzera. Emakumeen zapalkuntzaren jatorriaren azalpen biologizistak ukatu eta sexua kategoria gisa zapalkuntzak berak sortzen eta naturalizatzen duela aldarrikatzen du liburuko “Emakume ez da jaiotzen” artikuluan, “arraza” gaur egungo zentzuan beltzen esklabotzaren ondotikoa den era berean. Feminismoa “sexu” kategoriaren abolizioaren aldeko mugimendutzat dauka Wittigek, zeren gizon/emakume banaketa eta hura sostengatzen duen sistema heterosexuala baitira emakumeen esplotazioaren eragile. Gizonen klasea, boteredunena, abolitzeak ekarriko du emakumeena ere abolitzea, frantziarraren hitzetan.

“Klase” terminoa darabil Wittigek, marxismoa baita, izan, bere pentsamendua eraikitzerakoan solaskidetzat duen korronteetan nagusiena. Zorrotz kritikatzen du Marxen pentsamendua, emakumeak bere analisitik kanpo utzi eta subjektu-izaera ukatu zielako; aitzitik, ez dio uko egiten marxismoaren tradizio osoari eta ezinbestekotzat jotzen du emakumeak klase gisa egituratzea ez ezik subjektua feminismotik termino materialistetan definitzea. Marxismoarekin bezala, Lacanen psikoanalisiarekin, Barthesen semiologiarekin edo Levi-Straussen antropologiarekin ere elkarrizketan ari da Wittig, eta arbuiatu egiten ditu diziplina horien totalizazio-asmoak, gizonen (gizon batzuen) esperientzia unibertsalizatzen dutelako, eta baita sinbolizazioa lehen lerroan jarrita, sinbolizazio horiek dakarten indarkeria materialari ezikusi egiten diotelako ere.

Oso “bere garaikoak” irudi lezakete eztabaida horietako zenbaitek; haatik, sakonean, gaurkotasun biziko liburua da Wittigena. Eztabaida eta borroka politikoan errepresentazioari, sinbolizazioari halako gailentasuna aitortzen zaion sasoiotan, berreskuratu beharrekoak dira Wittigek ordena sinboliko, ekonomiko eta politikoa continuum gisa ulertzeko egindako ekarpenak. Era berean, sexu-joera eta identitateen askatasuna, indibidualtasuna eta aniztasuna ustez txalotzen duen liberalismo garaian, premiazkoak dira Wittigek heterosexualitatea erregimen politiko gisa irakurtzeko egindako teorizazioak, fokua eraldaketa sozialean jarri nahi bada.

Erroetaraino jotzen duen pentsamendu konplexua sofistikazio alferrikakorik gabe azaltzen trebea da Wittig, eta gozo irakurtzen da euskaraz Arrarats, Berasategi, Larrañaga eta Sarriugarte itzultzaileek egindako lan finari esker. Jatorrizko izenburua (The straight mind) euskaraz Pentsamendu heterozuzena eman izana itzultzaile-taldearen aziertoetan bat baino ez da.

Azken kritikak

Izena eta izana
Jon Gerediaga

Asier Urkiza

Amok
Stefan Zweig

Nagore Fernandez

Auzo madarikatua
Felix Urabayen

Jon Jimenez

Lur jota Parisen eta Londresen
George Orwell

Amaia Alvarez Uria

Olatuak sutzen direnean
Haritz Larrañaga

Joxe Aldasoro

Bisita
Mikel Pagadi

Mikel Asurmendi

Lur jota Parisen eta Londresen
George Orwell

Asier Urkiza

Eresia
Goiatz Labandibar

Nagore Fernandez

Carmilla
Joseph Sheridan Le Fanu

Paloma Rodriguez-Miñambres

Borrero txiki bat
Xabier Mendiguren

Mikel Asurmendi

Puntobobo
Itxaso Martin Zapirain

Jon Jimenez

Txori Gorri. Andre siux baten idazlanak
Zitkala-Sa

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Profilak (Mugetan barrena)
Amaia Iturbide

Paloma Rodriguez-Miñambres

Paradisuaren kanpoko aldeak
Bernardo Atxaga

Mikel Asurmendi

Artxiboa

2025(e)ko ekaina

2025(e)ko maiatza

2025(e)ko apirila

2025(e)ko martxoa

2025(e)ko otsaila

2025(e)ko urtarrila

2024(e)ko abendua

2024(e)ko azaroa

2024(e)ko urria

2024(e)ko iraila

2024(e)ko abuztua

2024(e)ko uztaila

Hedabideak