kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Argia, lurra, zuhaitza, zerua / Jon Gerediaga / Pamiela, 2015

Ertzetan jartzen du erdigunea Irati Elorrieta / 111 aldizkaria, 2017-03

Batzuek pentsatuko dute poesia irakurtzeko tarte berezia hartu behar dela. Poemari irakurlearen barruan arnasa hartzen utziko dion tartea. Batzuek pentsatuko dute, nolabait, tratu esklusiboagoa eskatzen duela poesiaren irakurketak. Eguneroko presa eta hutsalkerietatik at egin behar zaiola lekua lirikari. Eta akaso, hori da poemen egilearen desioa ere.

Hori hala bada, lehenbailehen aitortuko dut nire bekatua: Berlingo metroan bidaiatuz irakurri nuen Jon Gerediagaren Argia, lurra, zuhaitza, zerua. Eta neu izanik liburuari, poema bildumari, luxuzko tarterik eskaini ez ziona, egilearen ahotsarena da, oso-osorik, poema horiek nire baitan eragiteko izan zuten gaitasunaren meritua.

Eta bigarren aitorpenak, agian, lehenengoaren erruagatik libratuko nau. Izan ere, eta meritua idazlearena izan zela errepikatuz, metroan eserita nindoala, krak egin nuen, eta negar batean hasi nintzen. Irakurtzen ari nintzenaren indarrak gainditu, danba batekin eraitsi zuen kanpoko mundua. Eta hortxe nengoen, liburua eskutan eta begiak malkotan, ingurutik abstraiturik, buruz-buru barruko munduarekin.

Zergatik hasi naizen nire erreakzioez idazten, eta ez poemen gaiez edo hizkera motaz? Asmoa ez da nire burua erdigunean jartzea, Gerediagaren poemek hunkitura sakona sortzeko duten ahalmena azpimarratzea baizik.

Eta nola egiten duten? Bada, literatur kritikaria ez naizenez, eta asko sinplifikatuz: Naturari begira egindako ohar zoliekin. Bazterretan lore urdin/ txiki-txikiak bizi dira bizi, bukatuko du Gerediagak poema bat, eta hiru ahapaldiko poemaren amaierara iristerako, lore urdin txiki-txiki horien bizi nahiak irakurlearen bularra beteko du. Esan dezadan bere poemak ez direla luzeak, ahapaldi pare bat nahikoa dute esan beharrekoa garden esateko.

Eta lore urdinekin batera, zuriak ere bai, garaiz kanpo. Sasitzak. Kalatxoriak eta garrasi egiten duten hontzak. Kostaldetik hurbil, batzuetan itsasoari begira. Halako elementuekin eraikitakoa da bilduma honetako unibertsoa. Errepikakorrak eta askotarikoak dira elementuok, biak. Izenburuak berak premiazkoenak aipatzen ditu jada: Argia, lurra, zuhaitza, zerua. Eta ez erratu, zertzelada gutxirekin irudikaturiko paisaiek ez dute unibertso idiliko bat islatzen: Min ematen dute.

Mendian, hiriaren gainean dabil poeta. Zain dago, isilik, begira, bila doa, bizirik dago. Artxanda ingurutik paseatuz, naturari adituz egindako ohar horiek hirian zehar doan honen barruan oihartzun egin dute. Ahots horrengandik oso gertu sentitu naiz, hauskor. Paseatzailea, egilea, Izatearen ertz batean kokatuta dago, eta hauskorra da, oso-osorik bizidun denaren antzeko. Poema hauek irakurketaz gozatzeko zerbait eskatzen badute, agian horixe da: Irakurleari, bere burua ere ertz horretantxe kokatzea eskatzen diote. Nik uste merezi duela.

Argitaratu berri den (eta artean nire eskuetara iritsi ez den) Hilda dago poesia? ¿La poesia está muerta? liburuaren hitzaurrean, poesia irakurtzea korrontearen kontra joatea dela idatzi du Sarrionandiak. Gerediagak ere uraren aroan harri izan nahi izatea aitortzen du bere liburuan. Denboraren kontra egiteko modua ere ote da poesia idaztea eta irakurtzea?

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak