kritiken hemeroteka

8.829 kritika

« | »

Poesia kaiera / Gabriel Ferrater (Aritz Galarraga) / Susa, 2015

Momentu goren horiek Igor Estankona / Deia, 2015-05-09

Gabriel Ferrater (Reus, 1922 – Sant Cugat del Valles, 1972) poeta katalanak momentu batzuk dauzka gorenak, hain zuzen momentuari kantatzen diolako. Edo Beñat Sarasolak hitzaurrean dioen legez, “Ferraterren poesiaren oinarrian begirada moral eta psikologikoa dago, baina hari buruz modu abstraktuan jardun beharrean, egoera edo irudi konkretuak lagun ekartzen du orri artera”.

Ferrater lehorra da, nahita: “Gerrak eztanda egin zuenean, nik/ hamalau urte eta bi hilabete nituen. Hasieran/ ez ninduen bereziki hunkitu”. Zerebroarekin idazten du bihotzak diktatzen diona. Gerrak eztanda egin zuenean “berak” —ez munduak— hamalau urte eta bi hilabete zituen —zientifikoaren zehaztasuna denbora kontatzeko—, eta “hasieran” ez zuen “bereziki” hunkitu. Gero bai, gero gerraren gordinak aurretik eroan zuen belaunaldi eta haragi eta banderen olatuaren parte izan zen poeta ere.

Ferraterrek matematikako ikasketak egin zituen Bartzelonako unibertsitatean. Da nuces pueris (Eman intxaurrak haurrei, 1960), Menja’t una cama (Jan ezazu hanka bat, 1962) eta Teoria dels cossos (Gorputzen teoria, 1966) poemarioen autoreak intelektualen imajinazioa kitzikatu zuen poema barruko, sentitu eta erotikoekin, finezia arean siku batekoak denak. Baina denborarekin, eta suizidioaren ostean, fama hartu zuen.

Hemingway eta Paveseren itzultzaile, nihilista, poeta amerikarren zale, barbiturikoak hartu zituen bere buruari ezarritako berrogeita hamar urteen epemuga baino hiru aste lehenago, eta plastikozko poltsa bat.

Eta gertakariaren fama laburraren ostean, berriro isiltasuna. Horregatik, gaitza da Aritz Galarragak itzuli digun autorearen ekarpena kalibratzea. Sailkatu ezina begitantzen zait, kaotikoa uneka, inkonexoa. Goi-alemana eta txekiarra hitz egiten zituen, alkoholak lausotzen dizkio bizitzako zenbait pasarte, jenioa da zenbait atmosfera deskribatzen: “Putzu bat dago, urdin-ilundua,/ haurra zinenean ikusitako errebolber kanoia bezalakoa./ Iratze garaiak daude, eta eguzkiaren/ danborrak urrun eta ahul jotzen du. Txori bat dago,/ laztua eta berdea eta horia eta basatia”.

Eta liburua, zelan ez, In memoriam burrunbatiarekin ireki du Galarragak, autobiografiaren eta ametsaren arteko pieza luze hori, ehunka lerrokoa, bere obra guztia bezain iluminatua eta zehatza.

Matematikak eta eromena. Ferraterren poesia esperientzia gazi-gozo eder horietakoa da. Oparitzen dizkizu harribitxiak mikaztasunean irmoki ezarriak: “Eta oraindik, gaueko trenek/ txistu egiten dute pasaeran, asmoz krudel. Eta irribarre/ egiten diote gizonari, betirako, jakin nahiko lukeenari,/ betirako zoriontsu, bizitza dena izan dela,/ ez dela izango besterik ezer”.

Azken kritikak

Gari errearen urrina
Fertxu Izquierdo

Maddi Galdos Areta

Erreplika
Maialen Berasategi Catalan

Asier Urkiza

Gorputzen aldiriak
Nerea Arrien

Nagore Fernandez

Nola esaten zaio agur ama bati
Uxue Razkin

Peru Iparragirre

Mari-alderrai
Colette

Aritz Galarraga

Erreplika
Maialen Berasategi Catalan

Ibon Egaña

Hegal egiten
Eneko Bidegain

Mikel Asurmendi

Sorbatza
Markel Sanchez

Asier Urkiza

Dakigun hori
Garazi Arrula Ruiz

Nagore Fernandez

Ipuinak eta antzezlanak
Lourdes Iriondo

Amaia Alvarez Uria

Ezezagunak trenean... irakurtzen
Miren Billelabeitia

Paloma Rodriguez-Miñambres

Dakigun hori
Garazi Arrula Ruiz

Mikel Asurmendi

Narrugorrik
Ixiar Rozas

Peru Iparragirre

Lera
Castillo Suarez

Maialen Sobrino Lopez

Artxiboa

2026(e)ko azaroa

2026(e)ko urria

2026(e)ko iraila

2026(e)ko abuztua

2026(e)ko uztaila

2026(e)ko ekaina

2026(e)ko maiatza

2026(e)ko apirila

2026(e)ko martxoa

2026(e)ko otsaila

2026(e)ko urtarrila

2026(e)ko

Hedabideak