kritiken hemeroteka

7.044 kritika

Azken kritikak

« | »

Ludi honen bestaldez / Lauaxeta / Labayru, 2013

Mila aldiz bisitatua Igor Estankona / Deia, 2013-05-04

Mila aldiz bisitatuko dugu Esteban Urkiaga Lauaxetaren ekarpen poetikoa, eta mila aldiz txundituko gaitu, orain bere xalotasun eta santutasun arean irrigarriak, gero bere finezia hogeigarren mendekoak. Olerkariaren lanik mardulena biltzen duen edizio berri bat argitaratu du Labayruk BBK-rekin batera, Sutondoan bilduman, Euskaltzaindiarekiko hitzarmen baten harira. Bide barrijak eta Arrats beran goza ditzakegu berriro, eta baita azken orduko pieza batzuk ere, espetxekoak: “Agur, Euskadi, Jaunak naroa / Aberri eder argira”.

Neologismoen eta termino garbizaleen gaitzaz oharturik, zein aditz trinko zenbait ulertzeko, eranskin erabilgarri bat dauka liburuak azken orrietan, hiztegi labur baten antzera. Sebas Gartzia, Xabier Boveda, Alberto Errazti, Anton Mari Aldekoa-Otalora eta Adolfo Arejitak gaurko begientzako orraztu ei dituzte poemak, bai grafiaz bai puntuazioz. Nago, ordea, ez dela beharrezkoa izan kasu askotan beharleku hori hartzea, ez baitakarkio ezer berririk gaur eguneko irakurle euskaldun alfabetatu eta kultuari, eta galdu ere galdu egiten baita sonoritatea eta, zer esanik ez, autentikotasuna: Agur, Euzkadi!-k ez dauka zerikusirik liburuko Agur, Euskadi!-rekin, nire ustez. Nik ez nukeen lanik hartuko eginda dagoena ez dakit norentzat egiten, esanda dagoena ez dakit nori errepikatzen.

Lauaxetari buruz sarrera Koldo Izagirrek egin zuen. XX. mendeko poesia kaiera gogoangarrietan, esan zuenean, esan zuenez: “Aberrigintza omen zelako irten zen Lauaxeta inspirazioaren bila, itxuraz. Baina poeta izan gabe, edo bokazioz hala izan gabe, poesiaren mekanika ez ezik haren edertasuna atzeman eta zabaltzeko gai izan zen. Poesiak kutsatu egin zuen, eta hala ageri zaigu Lauaxeta zorionez kontradiktorio bat: katolikotasun probintzianoa osoro gainditzen ez duen arren sentsualtasun mistikoaren zale, hiriko azpimunduari hastio dion hedonista, Gexorik nago hasperen eginez malenkoniatsu biziagatik Itsasora!dei egiten duen abertzale… Sabinianoa da eta Baudelaire maite du. Lauaxetaez da nazionalismoaren abaroan gizendu nahi duen mediokritate bat, Lauaxetak amateurismoaren aurkako borroka abiatzen du, eta horren ondorio da bere bigarren poemategia, Arrats-beran, gure aurreneko balada modernoa. Ofizioko lehen idazlea dugu, Europako lankideen duintasun literario berdinean bizi dena. Euskarak euskaldun mundutarra elikatzen du estreinakoz Lauaxetari esker”.

Liburuak balio izan dit beraz ikusteko gizakiak zelan egiten dituen ahaleginak behin eta berriro eginda dagoena errepikatzeko. Eta hutsalak izan dira oraingoan ahaleginok gainera. Laukizgoa irakurtzea plazera da beti, ostera, eta horrela kontsolatzen naiz. Guda garaian zeregin guztiak utzi eta Euskal Gudarostean sartu zen hark ze emozioz idazten zuen berriro sentitzearren murgildu naiz ur hauetan. 1937ko apirilaren 26an junker alemaniarrek Gernika bonbardatu zuten, 29an La Petite Gironde egunkariko Georges Perniard kazetariari lagundu zion Lauaxetak bertara. Arratsaldean faxistek atxilotu eta Gasteizko espetxera eraman zuten. Heriotza zigorra ezarri eta urte hartako ekainaren 25ean fusilatu zuten. George L. Steer-ek esan behar izan zuen, Gernika faxistek bonbardatu zutela. Eta heriotzaren zain zegoen artean idatzi zuen aipatu dugun oihu isil, otoitz antzeko hori: “Agur, Euzkadi, Jaunak naroa / Aberri eder argira. / Neure negarrak jarion neuzan / zeure mendiai begira”.

Azken kritikak

Erreka haizea
Sonia González

Aiora Sampedro

Bakartasunaz bi hitz
Filipe Bidart

Aritz Galarraga

Pelegrinak
J.E. Urrutia Capeau

Hasier Rekondo

Errukiaren saria
Iñaki Irazu

Alex Uriarte Atxikallende

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Estibalitz Ezkerra

Zauri Bolodia
Oier Guillan

Mikel Asurmendi

Zuloa
Xabier Gantzarain

Peru Iparragirre

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Ibon Egaña

Ahotsak eta itzalak
Maixa Zugasti

Javier Rojo

Gerra txikia
Lander Garro

Roberto Moso

Girgileri Anderea
Maialen Hegi-Luku

Amaia Alvarez Uria

Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak
Alice Munro

Joannes Jauregi

Epailea eta haren borreroa
Friedrich Dürrenmatt

Aiora Sampedro

Bioklik
Asel Luzarraga

Iratxe Esparza

Artxiboa

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Hedabideak