kritiken hemeroteka

7.474 kritika

Azken kritikak

« | »

Ez naiz ni / Karmele Jaio / Elkar, 2012

Hamabi zauri arin Ibon Egaña / Deia, 2012-12-01

Karmele Jaioren hirugarren ipuin liburuko lehen narrazioan, Olarizuko urbanizazio berri batera bizitzera joandako familia baten istorioa kontatzen da. Bertara joan nahi zuen bizitzera Leirek, umeentzako parke pribatua zuelako eta, batez ere, amestutako klase ertaineko bizimodua izateko aukera emango ziolako maketaren berdin-berdina zen etxe hark, bere haurtzaroko patioko usainetatik urrun. Halako urbanizazio batean sartzearen pareko sentsazioa eragin dit ipuin liburuak: maketa batean egotearen inpresioa, usain itsaskorrik gabeko errealitate batean.

Klase ertaineko familia gazteak dira narraziootako protagonistak, eta haien eguneroko bizimoduak osatzen du ipuinen giroa, kostunbrismo heterosexual gisako batek: etxea, haurrak, oporrak, bikote-harremanak, adulterio ahaleginak… Giro horretan gertatzen diren gatazkak, beraz, ezinbestez dira domestikoak. 40etako krisia (batzuetan 50etakoa, edo 45etakoa) da ipuin askoren gaia: etxea, familia, haurrak izan, amestutako bizimodua erdietsi eta hala ere zerbait falta dute pertsonaiek, asperduratik ateratzeko bizigarriren bat. Beste krisia gizonek hizpide hartzen duten gai urrun bat besterik ez da ipuinotan.

Emakumeen ikuspegitik daude kontatuta ipuinak, bakar bat izan ezik. Aterkia izenekoak gizona du protagonista, eta berau da esparru domestikoa gaindituz, gizarte edo klase gatazka baten oihartzunak dituen bakarra. Eta ez da kasualitatea. Izan ere, ipuinotako emakumeen kezkak gizarteak emakumeari esleitutako rol tradizionalaren araberakoak dira, erabat: gizonarentzat desiragarri izaten jarraitzea, etxea, amatasuna, eta inoiz, beren lanbidea. Ez dago ahaleginik eredu horietatik aldentzeko, ez distantzia kritiko edo ironikorik rol horiekiko. Transgresio gisa aurkezten diren ekintzak, aldiz, ez dakit zenbateraino jo ditzakeen egungo irakurleak halakotzat (haur bat adoptatzen duen emakume bikote gabea, esaterako).

Idatzi da, noski, ipuin gogoangarririk, eta ez gutxi, klase ertainaren asperdura eta familien barruko gatazka domestikoak gai nagusitzat hartuta, gai sozio-politikoetara jo beharrik gabe. Haatik, gakoa da zer egiten duen harekin idazleak lehengaitzat distirarik gabeko errealitate egunerokoa hautatzen denean. Zauri kotidianoek, interesa izatekotan, haietan hatza sartu eta arakatzen diren heinean dute, irakurle honen iritzian; eta ez dut halakorik aurkitu orriotan. Arinak dira narrazioetako zauriak, eta idazleak azaletik kontatzen ditu, edo zenbait kasutan, ukendua jarri ere bai haien gainean (Ekografiak, Arrosen arantzak).

Ipuinaren eta fikzioaren aukerak baliatzea litzateke beste aukera bat, joko narratiboetara jotzea lehengai hori literatura bilakatzeko; aitzitik, teknika narratiboen aldetik ere ez dago bilaketa handirik liburuan. Ustekabeko bukaerak baliatu ditu batzuetan, errepikatzen diren elementuekin egindako jokoak beste batzuetan, emaitza duinak lortuz hainbatetan (Txupa beltza, Patiotik datozen usainak, esaterako). Izan ere, Jaiok narratzaile gisa trebezia baduela ez dago ukatzerik: ongi menperatzen du erritmoa, eraman egiten du irakurlea ipuinaren amaieraraino bera ohartzerako. Auzia da, baina, ongi eraikitako urbanizazio aseptiko batean egon izanaren sentsazioarekin atera dela irakurle hau Jaioren liburutik, arropari olio usainik itsatsi gabe.

Azken kritikak

Errua eta maitasuna
Markos Zapiain

Aritz Galarraga

Gauez harrizko zubiaren azpian
Leo Perutz

Joannes Jauregi

Minareteak Urdaibain
Jose Mari Pastor

Aiora Sampedro

Andrezaharraren manifestua
Mari Luz Esteban

Iratxe Esparza

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Alex Uriarte

Poesia kaiera
John Berger

Javier Rojo

Ahanzturaren bezperan
Mikel Arruabarrena Larrarte

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Xabier Etxaniz Erle

Amua
Aritz Gorrotxategi

Hasier Rekondo

Pentaedroa
Kartxi - Txema Garcia-Viana

Javier Rojo

Hondarrak
Ruben Sanchez Bakaikoa

Txema Arinas

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Amaia Alvarez Uria

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Aiora Sampedro

17 segundo
Kirmen Uribe

Joannes Jauregi

Artxiboa

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Hedabideak