kritiken hemeroteka

7.448 kritika

Azken kritikak

« | »

Ene sinestea / Etienne Salaberri / Itxaropena, 1978

Garrako Etienen sinestea Jokin Apalategi / Egin, 1978

Autoreak Ene Sinestea izenez argitaratu berri duen liburuaren aurkeztaile izan nahi nuke, hain zuzen, Etien Josepe Salaberri kalonjearen obraren adierazle. Hemen, Ipar Euskal Herri honetan bizi garen euskal zaleontzat arras ezaguna den idazle dugu Etien Salaberri. Ez saitan, astero, Herria aldizkarian, bere lan mardulak argitaratzen dira, hots, So Egile izan ordez euskaran landutako berri sail bat eta beste bat prantsesez “Tribune Libre” idazpurupean. Gainera, aski-guti, Hego Euskal Herriko euskal publiko jakitunarentzat ere ezaguna da. Zerbaitetarako, Euzkogogoan, Eganen eta abarretan aritua zaigu.

Baina, gaurregun, bere idazle imajna, benetan balorezko zena, osatzeko bidea ematen digu: Lehen, kazetari edo berri-emaile bezala genuen ezagunen nahiz eta beste alor batzuetan ere trebe agertua izan. S. Onaindiaren hitzez honela aurkeztuko dugu: “Gisa honetan, (Kazetari bezala) bizkor eta jakintsu ,darabil Salaberrik bere luma. Berri bat eman hala, jakituri poxia ere beti ezarriko digu lerro artean”.

Are gehiago: Olerkariaren eremuan, berriz, gain-gainetik bota du orkatza. Hainbat poema ditu, hor hemen, euskal aldizkarietan sakabanatuak. Ba du teatru lan bat ere: San Prantses Xavierrekoa. Labur: “idazle, hizlari, irakasle, olerkari, berri-emaile dugu eletar argi hau, uskerearen onerako urterik urte lan jatorra burutu diguna”. Gaur, autobiografiatik etnografiara darabilen saiakera mamitsu batekin idazle zorrotz eta herritar ezagupidez beterik agertzen zaigu.

 

Barren egitura

Bizitzaren eran, historiaren kurpilean gertatuaren kronologian emana da liburuaren haria. Alde hortatik xinple da.

Eta guztiz hau hitz gutitan laburtu nahirik, autore berak liburuaren azken paian diguna hemen birlandatuko dugu: “Komuniatzerat bazoan mutiko ttipia jar dadila bidatzaile ene urrats xuxen eta makurren aitzinean, haren gibeletik apeza jauntzi xuritan, presonerra K.G. larri larria bizkarrean, ikaslea eta erakaslea, mintzatzailea eta idazlea, mutiko ttipiak baitaki Jaunak daukala maitasunez beterik bere aita-bihotza”.

Lehen itxurara, liburuaren idazpurua dela eta, ba dirudi filosofía-teologia nebulosan itoko ote gaituen autoreak, baina ez dago horren arriskurik. Inplikazio hoik maite ez dituenak ere, liburuan horren pixua errez jasango du. Izan ere, biper eta gatzez xistatua eta poema usainez lagundua doa lehen paiatik azken paiaraino.

 

Aberastasun zenbait

Autoreak, errez, gozo, bizi, zuzen den idazkera darabil lanaren osoan. Etorria oparo du. Hitza nahi bezala jalgitzen dela bere lumara diruki. Basa-Nabarrako heletar batek eguneroko bizitzan darabilen argota xamurra eta leuna, aldian aldirako moldean emana ageri du. Herri esakerak ere naturaz bere haragian daramatzala dirukite. Biziki ondo josiak bait daude berea eta herriarena direnak.

Nekazaritzako mundua, gizaldi honetan, zer zen eta nola zen Ipar Euskal Herri honetan jakiteko beharrezko genuen anitz deskribatu zaigu. Tamalgarria zen hori horrela molde herritarrenean emana gainera, ez jaso izatea. Galdua eta gal zehar dagoena gure betiko kulturaren osagarri bezala ez geuretzea, alegia. Baina Etien Salaberri esker euskal kulturaren altxorra aberastuxago dugu gaur. Familia, hauzoa eta hezikera sistimak beren funtzionapenean xeheki eta ikuspuntua era ematen dizkigu.

Euskarari dagokionean da, halere, Etien Salaberriren lana balore gehieneko. Euskaldunok industria munduan sartu ginanetik arrisku haundiz gure euskarari bizkar eman izan diogu. Zorionean, dela zenbait urtez gero, euskararen arrisku horretaz iluminatuen belaunaldia ohartun, hutsune hori konpondu nahirik ari da. Gaurregun, garaipen zenbait ere lortua da arlo horretan, hots, industria munduak sortuak dituen mundu ikuskera eta pratika parte batetan euskaratzera ailegatuak bait gara. Eta horretan jarraitzeko ahalegin guztiak hedatuko dira. Horrela, bada, euskararen kutxa aberesten dihardu. Baina, euskal kutxaren aberastea ez dator bakar bakarrik dimentsio honetatik. Aitzitik, hil zorian dagoen nekazaritza munduak egin eta bilkatu izan duen euskara bera jasotzeko dugu. Orduan, galzorian. Behar bezala jaso gabea bait dugu. Eta galtzen uztea, euskal kutxa zulaturik izanaz, gure euskara zarrasteltzea litzake. Hortarako berriz ez dugu ugaritasunik. Bestalde, gaurregun, euskararen dialektologia aipatzen da. Hemen, dugu horren adibide bat. Gure euskarak bere dialekto guztien laguntza eta huretarik etorritako osagintza behar ditu. Honela bakarrik, geure zibilizazioan, beste hizkuntzekin parez pare burrukatzeko lain ízango den euskara egin ahal izango dugu. Euskararen xede dena!

Azken kritikak

Zeldak
Elena Olave

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Aiora Sampedro

Kristo fusilarekin
Ryszard Kapuscinski

Joannes Jauregi

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Iratxe Esparza

Azalberritze bat
Esti Martinez Diaz de Cerio

Alex Uriarte

Zeldak
Elena Olave

Irati Majuelo

Euskal Herria 2050
Askoren artean

Aritz Galarraga

Miñan
Amets Arzallus Antia

Ibon Egaña

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Javier Rojo

Aldibereko
Ingeborg Bachmann

Joannes Jauregi

Simplicissimus
Patxo Telleria

Aiora Sampedro

Miñan
Amets Arzallus Antia

Estibalitz Ezkerra

Simplicissimus
Patxo Telleria

Javier Rojo

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Hedabideak