kritiken hemeroteka

7.730 kritika

Azken kritikak

« | »

Fucking Artists / Xabier Montoia / Elkar, 2010

Oroz gain, istorioak kontatu Bixente Serrano Izko / Berria, 2011-01-16

Istorio kontalari trebeek luxu bat baimen diezaiokete euren lumari: kontatzeagatik kontatzekoa, alegia. Kontakizunaren osagaiak nahasi, fikziozko sinesgarritasunarekin ordenatu, testuinguru bat hondo edota agertoki gisa, saltsa gisa nahi baduzue, paratu, eta istorio kitzikagarri bat hariLkatzea, horratx helburua. Erregistroak, hizkera, idazkera, ahotsak, teknikak…, baliabide literarioak azken batean, anitz izan daitezke, desberdinak kontakizunen arabera edo elkarren antzekoagoak, baina narraturiko istorioak betiere nagusitasuna, lehentasuna edukirik.

Xabier Montoia kontalari trebeak baimen hori eman dio bere buruari, ene ustez, Fucking Artists izenburuko ipuin bilduma honetan. Hamar istorio eskaini digu, distantzia batetik gatz korrosiboz onduriko saltsa desberdinen gaineko nabigazio gidatu batean, baina betiere egurats errealistaren baitan giroturik. Saltsak edo hondoko testuinguruak anitz dira —bai espazio, bai egoerei dagokienez; ez, aldiz, denboran, gaurko errealitateetan baitaude guztiak egosirik—, bizipen edo arazo desberdinei buruzko gogoetetan murgilarazi nahi izan balio bezala irakurleari narrazioen harira, baina ia guztietan kontaturiko istorioen zertzeladak nagusituko dira geure, irakurleon, irudimenean: saltsa horien barnean murgildu gabe, nabigazioaren uberari jarraituko diogu kontakizunaren porturatzeraino. Eta portuak (amaierak), narrazio guztietan, bitxiak, ustekabekoak izanen zaizkigu.

Saltsa edo testuinguruen adibideak: euskal nazionalista ohi baten egoera berria, bizkartzain bat ordu oro aldamenean, EAEko gaurko gobernu “anti-nazionalistaren” zerbitzura lanean jarri ondoren; puntako futbolari loriatsu izan nahi duten hiru lagunen ametsak eta errealitatea, euren curriculumean eta amaieran; sexu-jolasak haurtzaroan arreba-neben artean, arrebaren etorkizuna markatuko dituztenak; gaztaroan ikurtzat jo izaniko baina katalogo eta erregistroetatik desagerturiko musikari baten arrasto bila joanen den fan baten peskizak, helduaroan jada; langabezia eta haren irtenbide pornografiko bat, enpresari berri eta iradokitzaileen aldeko gaurko kultura honetan; guregandik lekutan dagoen herrialde bateko tirania eta sadismoa; adulterioak pizturiko kontzientzia txarra emakume batengan… Ipuinen hurrenkeraren arabera nik zerrendaturiko saltsa desberdin batzuk, guztiak iruzkin honetan sartu ezinean. Nahikoak, ordea, ideia bat irakurleari emateko.

Guztietan, erranik doa, nola edo hala, sorpresazko amaierak. Ia guztietan, istorioaren garapena eta gorabeherak nagusituko zaizkie saltsa horiek gorpuzten dituzten arazo eta kezka filosofikoei. Hiru salbuespen, nire ustean: istorioak beraiek nagusitu arren, hondoko bizipen edo egoerei estuago loturik agertzen dira futbolarien eta musikarien bi kontakizunak, puntako loria mediatikoen amets edota errealitatearen inguruko parabolak izan baitaitezke biak; hirugarren salbuespena, Izorratuta izeneko ipuina, bereziagoa da, eta, ene irudiko, narraziorik aberatsena literarioki.

Bakarrizketa da, eliz-ikastetxeetan ezaguturiko pedofilia kasuak saltsa gisa. Errekurtso literarioen aldetik, 15 orrialdeko paragrafo bakarrekoa dugu hau, abokatuaren aurreko aitorpen eta aldi berean auto-justifikazio bezala garatua, salaketa ere bai aitorlea pagaburu jarri eta kondenatu nahi duten lankide eta anaikideen kontrakoa, berauek ere bekatu berberean arrunt sartuak…: inplikazio handiagoa eskatzen digu irakurtzerakoan, eta horri esker zuzenago sartzen gara istorioan ez ezik, istorioa bera lohitzen den saltsa lodian ere.

Azken kritikak

Isiltasunaz hunatago
Jose Angel Irigaray

Mikel Asurmendi

Bidaia (h)ariketak
Oihane Zuberoa Garmendia Glaria

Igor Estankona

Lilurabera
Yurre Ugarte

Aiora Sampedro

Euskal literatura itzuliaren egiturak eta islak 1975-2015
Miren Ibarluzea

Javier Rojo

Erbesteko gutunak Victor Hugori
Louise Michel

Irati Majuelo

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Hasier Rekondo

Panpina
Erika Olaizola

Javier Rojo

Etxeko urak
Leire Bilbao

Nuria Cano

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

Ibai Atutxa Ordeñana

Abaro
Itxaro Borda

Aiora Sampedro

Odolik gabe
Alessandro Baricco

Nagore Fernandez

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Javier Rojo

Naparra, kasu irekia
Jon Alonso

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Hedabideak