kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Denbora enaren hegaletan / Karmele Igartua / Pamiela, 2009

Poesiaren hausnarra Beñat Sarasola / Berria, 2009-12-20

Karmele Igartuaren bigarren literatur lana da Denbora enaren hegaletan, iaz argitaratutako Hitzak orbainetan poesia liburu sarituaren ondorengoa —Felipe Arrese Beitia saria jaso zuen—. Lan berria, poesiazkoa hau ere, Pamiela etxearen eskutik eman du argitara, eta liburu trinko eta landua da. Gehiegikeria gutxikoa, poema bakoitza halako perfekzio baterantz bideratzen da, hitz bakoitza poetikoki nahiz espazialki ondo zainduz. Ez da poema bilduma bat, osotasun markatua duen obra baino, eta zentzu honetan nahiko kasu berezia, poema bildumak nagusitzen diren egungo euskal poesian.

Liburuaren oinarrian dagoen kontzeptu nagusia, seguruenik, denborarena da, eta, beraz, poemetan denboraren igarotzearen inguruko hausnarketak topatzen ahal dira etengabe. Tradizio luzea dute poesiaren historian denboraren, eta orokorrago, izanaren gaineko poemek. XVII. mendeko poeta ingeles zaharrek dagoeneko gai filosofiko hauen ildoetan idatzi zituzten beren poemak, eta soka luzea osatu zuten, gaur egungo poeta handienetaraino (John Ashbery, ezagunena aipatzearren). Gurean ere, gutxi asko, poesia ulertzeko molde hau aski presente egon dela esan dezakegu, oraindik ere sano indartsu dagoela. Xabier Letek aurten jasotako Euskadi Saria edo azken aldian sortutako manifestu poetiko bakarra —Pentsamenduaren poesia— zentzu horretan uler litezke. Kontua da emaitza hauetariko franko aurreikusgarriak eta kontzeptualegiak begitantzen zaizkidala. Arazoa, funtsean, hizkuntza filosofikoa poetikora eramateko langintza horretan dagoela iruditzen zait, hizkera filosofikoak poema zapaltzen duelako. Beste modu batera esatearren, T.S Eliotek aipatzen zuen korrelatu objektiboa dute faltan. Tradizio anglosaxoian —poeta handienetan, bederen—, aldiz, pentsamenduaren sakontasun hau hizkera hanpatutik at eta elementu konkretuetatik abiatuz zertzen da. Gurean, neure ahoz, pentsamenduaren poesiatzat jotzen direnetatik dezentek arazo horixe dute, eta ez da kasualitatea, azken boladan auzi hau hobekien ebatzi duen poetetako bat Kirmen Uribe izatea —bere Bitartean heldu eskutik-en—, Iparramerikako poesiaren irakurle fina, agidanez.+

Denbora enaren hegaletan honi, bada, eragozpenik ipintzekotan hor kokatuko nizkioke —nahiz eta ez beti—, eta hausnarketa filosofikoari molde poetiko zehatza ematen ahalegintzen denean, bide akaso urratuegiak —enara beltza, ortzadarra, izarrak— erabiltzean. Zenbaitetan errepikakorregia ere ez ote den begitandu zait, eta anaforaz gehiegi baliatzen ez ote den. Haatik, berretsi nahi dut Igartuak erakusten duen talentu eta argitasun poetikoa, batez ere arestian aipatu keria horiek dituztenen lan askoren aldean. Hala, ale bikain bat baino azpimarratuko nituzke: Memoria -I-, IZARRETARAINO…!, ERRARIAK. Gainera, aipagarria da, lehenago iradoki bezala, poemak materialki eta espazialki lantzeko modua, sarri askotan poemak erdibitu egiten dituelarik gidoien bitartez. Irakurketa moduak biderkatu eta poemei halako mugikortasuna ematen die honek.

Tere Irastorzak liburuaren aurkezpenean Igartua Leterekin erlazionatu zuen eta, baiki, lotura ez dela debaldekoa uste dut. Izan ere, denboraren hausnarketarekin batera, ia ezinbestean, galeraren ideia azaltzen zaigu Denbora enaren hegaletan-en, zeina Egunsentiaren esku izoztuak-en erdigunean dagoen ideia baita. Leteren tonu dramatikoaren aldean, ostera, Igartuaren poesiak aire apur bat ematen digu, iluntasun hori apalduz: “Eta orain, ba, / ez nau hiltzeak arduratzen, / biziak bai, eta bizirik bizitzeak”.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak