kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Berandu baino lehen / Joseba Azkarraga / Alberdania, 2009

Iraganeko jardun mataza askatu, gure biziera laxatzeko Mikel Asurmendi / Irunero, 2009-09

Berandu baino lehen izenburuari tonu apokaliptikoa antzeman badiozu, ez uzkurtu, ez atzera egin. Liburuak ez dizu etsipenik helaraziko horregatik. Apokalipsiz harago eta honago, mundua ez dagoela erabat kontrolatua, baina ez dagoela ere hondamendiaren amildegian entzun dezakezu liburuaren tonuan edo oihartzunean. Irakurlearen norberaren adimenak badu ere bere munta, noski. Izan ere, Joseba Azkarraga Etxagibel saio-idazleak apokalipsi giroak ekarri duen jendarte apatikoa inarrosi nahi du, pertsonak eta norbanakoak.

Liburu errealista da. Eta errealista da, egilea munduko errealitatearen baitara jaitsi baita, munduko errealitateak eskaintzen dizkion gaiek kezkatzen baitute Azkarraga Etxagibel irakaslea. Errealismo kezkatia da bere jarrera eta halatsu ere liburuaren tonua. Liburuaren funtsetako bat, gai guztiak hari batek harilkatuak izatea da: krisiak. Krisi soziopolitiko-ekonomikoa, klimatologikoa, energetikoa… Abiapuntua alabaina, krisi egoera, egoera ezkorra bada —ez etsi ordea, egileak ez du etsi ere— errealismora iristeko bagage baikorrez hornitu baitu bere bidaia.

Erretratuak XXI. mendeari ere izena du saioak. Hots, errealitatea erretratuen bidez helarazten saiatu da egilea, baita lortu ere. Erran nahi baita, errealitatearen konplexua hitz lauak harilkatzen lortu dituela. Munduko gaiak, krisian dauden gaiak, adierazteko darabiltzagun hitzak soildu ditu. Hitzek historian pilatu duten adiera mordoiloa laxatu ezean, pentsalarien eta jendartearen arteko ez dago ulerkuntzarik. Saio honek mordoilo hori murriztu du proportzio handian.

Diziplina bakoitzeko hainbat erretratu marraztu digu egileak. XX. mendera arte, paisaiaren historia osatu izan digute soziologoek. XXI. mendean berriz, soziologia ez da nahikoa norbanakoen arazoak deskribatzeko. Psikoanalisia diziplina aztertzea funtsekoa da gaurgero, norbanakoaren biografia ezagutzeko norbanakoaren bidaia ezagutu beharra dago. Bi diziplinak uztartu ezean, zaila da gizabanako postmodernoak arloz arlo bizi dituen krisiak deskribatzea eta soiltzea.

Azkarraga Etxagibelek bi diziplinak uztartu eta honelako irakaspenak eskaini dizkigu: gizarte kapitalista liberal honek eskaintzen digun eredua, erakargarria bezain akigarria eta suntsitzailea da. Eta kontsumismoa du motore eta eragilea. Etengabeko berrikuntza. Atzo berria zena, gaur zaharkituta dago. Alabaina, munduan dagoen geroz eta hegemonikoagoa da. Alternatibarik ez dugu ikusten horizontean, eta mundua eraldatzeko ahaleginetan ari direnen ametsek ez dute krisia gainditzen laguntzen. Indarrean dagoen sistema irauli beharra dago, baina sistemaren beraren gailuen transmisio uhalak gara gizabanakook. Ekoizteko bitartekoak pertsonak are norbanakoagoak bilakarazi gaituzte. “Nitasuna” da errealitate sozialaren ekoizle nagusia. Bitartekoak gero eta oztopo handiagoak dira jendartea modu kolektiboan eraikitzeko.

Horra gakoa: norbanakoaren psikologia eta soziologia uztartu beharra daukagu, baldin eta historian antolatu dugun polisean aurrerantzean ere biziko bagara. XXI. mendeko pertsona “berria” sortuko bada, gizarte kolektiboagoa eraikiko badugu, pertsonok elkar ukitzetik elkar hunkitzera pasa behar beharko dugu. Bestela esanda, iraganean osatu dugun jardun mataza askatu eta gure biziera laxatu behar dugu.

Saio honek irakaspen asko dakar, honako hau, besteak beste: Gure bilakabide historikoa arrunt aldatu da XX. mendean. Iraganeko erreferentzia kultural eta moralak —homogenekoak— arras aldatu dira. Euskaldunok aldaketa horiek areago nozitzen ari gara. Gu gara horrengatik berarengatik, mundu berri eta aldakorraren aurrean jokoan gehiago dugunok.

Liburua, zentzu honetan, gure mundutik mundu osorako eskaintza da. Eta alderantziz, unibertsaltasunetik gure mundu partikularrerako bidaia eginez, alternatibak bilatzeko gogoetak marraztu dizkigu Joseba Azkarraga Etxagibelek.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak